شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ١٧٦ - تسبيح ذاتى و علم و حيات موجودات

پروردگار خود را از هر عيب و نقص و شريكى منزه مى‌دانند. و تسبيح مى‌كنند.

پس تسبيح همه موجودات حقيقى است و هر موجودى با زبان خودش خدا را تسبيح مى‌گويد.

در همه موجودات چيزى از نقص و حاجت وجود دارد كه مربوط به وجود خود آنهاست و همچنين سهمى از كمال در آنهاست كه مستند به خدا مى‌باشد و وجود موجودات حمد خدا و هم تسبيح او است از اين‌جهت كه اظهار نقص و نياز به خداى بى‌نياز دارند تسبيح و تنزيه خدا را مى‌كنند از نقص و احتياج و از اين‌جهت كه وجودشان نشان‌دهندۀ كمال و نعمت پروردگار است وجودشان حمد خدا و حكايت از اوصاف جميله‌ى او دارد.

مرحوم ملا صدرا مى‌فرمايد: انّ كلّ موجود سواء كان بسيطا او مركّبا فله حياة و شعور فلا محالة له عشق و شوق[١]، هر موجودى چه بسيط باشد چه مركب برايش يك نحوه حيات و ادراك است پس بناچار عشق و شوق به كمال دارد.

و باز مى‌فرمايد: انّ جميع الاشياء حىّ ناطق ذاكر و للّه مسبّح ساجد كما نطق به القرآن فى قوله: و ان من شىء الاّ يسبّح بحمده[٢] همه اشياء زنده و گويا و ذاكر خدايند. و تسبيح‌كننده او و سجده‌كننده هستند همانطور كه قرآن مى‌فرمايد: (هيچ موجودى نيست مگر اينكه

[١]- اسفار، ج ٧، ص ١٥٠

[٢]- اسفار، ج ٧ ص ١٥٣