شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ١٥٧ - قرب و بعد رتبى

است كه به اصطلاح «يعلو رتبة» رتبه ذات حق از حيث وجود در مرتبه بسيار عالى است و بر همه چيز برترى دارد و وجود ما نسبت به او در مرتبه دانى و بسيار پائين است لذا نمى‌توانيم به كنه ذات حق برسيم. امير المؤمنين عليه السّلام: «الّذى لا يدركه بعد الهمم و لا يناله غوص الفطن»[١]، (خدائى كه تصميم‌ها و همت‌هاى بلند او را درك نمى‌كنند و تيزبينى زيركها به او نمى‌رسد.) و وجود او بى‌نهايت و از نظر رتبه وجودى نسبت به ما در حد اعلاست و وجود محدود و ناقص ما به ذات حق نمى‌تواند احاطه پيدا كند به قول شاعر:

به كنه ذاتش خِرَد برد پى اگر رسد خَس به قعر دريا در حقيقت تعليق به محال عادّى است كه هر وقت برفرض محال خار و خاشاك كه ناچيز و هميشه روى آب است به قعر دريا رسيد، عقل بشر هم مى‌تواند به ذات حق پى ببرد. و عرض شد قرب و بعد خداوند زمانى و مكانى نيست بلكه قرب و بعد رتبى است كه خداوند در حد اعلى و وجود انسان در حد ادنى است.

دورى چيزى از انسان گاهى به دور بودن آن از انسان است بدون اينكه او تقصير داشته باشد و گاهى دورى به واسطۀ قصور و محدوديّت ماست ما خيلى پائين هستيم و او در رتبه بسيار عالى قرار دارد و داراى علوّ مرتبه مى‌باشد لذا دسترسى به او نداريم در حقيقت اين دورى و نزديكى از جهت هستى و وجود است و علتش نقص ما و

[١]- نهج البلاغه، خ ١.