شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ١٣٤ - قابليت مادّه و افاض&#١٧٢٨ حق

اين طرف است كه بتواند بپذيرد. در اين طرف استعداد بى‌نهايت است و اوّل مراتب هستى حاشيه‌اى است كه رو به ما و مربوط به عالم مادّه است. و آن طرف حاشيه كه سرمنشأ هستى است وجود واجب الوجودى است، كه غنى بالذّات است و فاعليّت او بى‌نهايت مى‌باشد و هرچه افاضه كند «لا تنقص خزائنه» از خزينه‌هايش چيزى كم نمى‌شود. به قول مرحوم حاجى سبزوارى:

فالفيض منه دائم متّصل و المستفيض زائل و داثر

[١]فيض از خدا پيوسته و دائمى است و اين گيرنده فيض است كه نابود و هلاك‌شدنى است. بلاتشبيه اگر فيض خداوند را به دريا تشبيه كنيم بر اثر تصورات ذهنى ما است و الاّ وجود او بى‌نهايت و فوق بى نهايت است و قوه و استعداد كمال هم كه از طرف فيّاض على الاطلاق به موجودات افاضه مى‌شود، بى‌نهايت است و اين قابليت بى‌نهايت، منشأ صدور بركات بيشتر از طرف پروردگار مى‌شود و اين بستگى دارد به ظرفيت و مقدار اشتهاى موجودات كه هرچه بيشتر بخواهند بيشتر داده مى‌شوند. قرآن مى‌فرمايد:

وَ آتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اَللّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ اَلْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفّارٌ[٢]، - بعد از اينكه در آيه قبل مى‌فرمايد آب را از آسمان براى شما فرستاد و ثمرات را با آن براى شما خارج كرد و كشتى و خورشيد و ماه و شب و روز را مسخّر شما ساخت - در اين آيه

[١]- منظومه حكمت، ٣٢٢.

[٢]- ابراهيم، ٣٤.