آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٣١٢ - روايات
شناسانيد. هيهات آنكه از درك وصف شكل داران و با ابزاران درماند از درك اوصاف آفرينندهاش درماندهتر است و از رسيدن او بحدود آفريدها دورتر.
توضيح: «آغاز شده از كشيده از گل» اشاره است بقول خدا تعالى «و البته آفريديم آدمى را از كشيده از گل سپس آن را ساختيم نطفه در جايگاهى استوار ١٣- المؤمنون» و تفسيرهاى آن گذشت و در اينجا هم مىآيند، و مقصود از مكين پا برجا شدن نطفه است، يا پيوند آن با رگهائى در رحم چنانچه بيايد و وضع در رحم پايانى دارد كه سر رسيد عمر است در دنيا، چنين بچه شكمى است كه نهانست و چون زاد او را منفوس گويند.
() ٣٦- نهج البلاغه (ج ١ ص ١٤٣): بشما گوش داد تا بشنود آنچه را بايدش و چشم تا كورى او را ببرد و تيكههاى فراهم كن اندام داد، مناسب با هر سوى آنها در صورت بندى تا پايان عمر، با تنهائى استوار بر هر چه شايد و دلهائى جوياى روزى غرق در نعمتهاى والا و منتآور، بلاگردان و عافيتآور، براى شما عمرى مقدر كرد و از شما نهان داشتش، و وسائل عبرتى از آثار گذشتگان شما بر جا نهاد- تا فرمودهاش: يا اينكه برآوردش در تيرگيهاى رحم و درون چند پرده نطفهاى ريخته و علقهاى نابود، و بچه شكمى و نوزاد شير خوار و نورسى مردوار، سپس دلى حافظ داد و زبانى گويا و ديدهاى نگرا تا بفهمد و عبرت گيرد، و دست كوتاه كند و باز ايستد، تا چون بمردى استوار شد و شخصيت او برقرار گرديد، رو گردانيد و بزرگى ورزيد- تا آخر خطبه.
توضيح: منتگذارى به نهان كردن اندازه عمر از اينست كه آگهى از آن و ترس از مرگ در وقت معلوم نظام جهان را بر هم زند و منظور تنبيه بىخبر از گذشته عمر است كه حد آن را نداند. در سر الأدب در ترتيب احوال آدمي گفته: در رحم جنين است، چون زاد تا شير نخورد وليد، و سپس رضيع و پس از بريدن از شير فطيم، چون گاو گله كند دارج و چون قدش پنج وجب شود خماسى و چون دندان پيشين افكند مثغور- و نامهاى ديگر شمرده تا گفته: ميان سال ٣٠ تا ٤٠ شاب است و آنگه