انسان و قرآن - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٤٨ - اعتلاى انسان به فهم خطاب محمدى ( ص )
نبى ( ص ) فرمود :
كنت نبيا و آدم بين الماء و الطين .
و وصى ( ع ) فرمود :
كنت وليا و آدم بين الماء والطين
.
نبى چون در نبوت بود اكمل *** بود از هر ولى ناچار افضل ولايت شد به خاتم جمله ظاهر *** بر اول نقطه هم ختم آمد آخر [١] چنانكه اشاره كرديم , صورت تاليفى جميع اشياء و منتهى به نقطه مى شود كه از
سير و حركت متكثر گشت , كه ظهور و اظهار حكم وحدت است در عين كثرت , كه از
آن تعبير به حركت وجوديه و ايجاديه و نيز تعبير به نكاح سارى مى كنند , كه حب
و عشق منشا پيدايش همه است . اين بنده گفته است :
پرتو نور جاودانه عشقم *** موج درياى بيكرانه عشقم و غايت حركت ايجادى ظهور حق است در مظهر تام مطلق كه شامل جميع جزئيات
مظاهر است , و اين مظهر تام انسان كامل است كه عالم صورت حقيقت او است و
خود غايت حركت ايجادى است , لذا , هيچگاه زمين خالى از حجت نمى شود . اين
ظهور كثرت از وحدت حقه حقيقيه بدون تجافى , هم در كتاب تكوينى جارى است و
هم در كتاب تدوينى كه مظهر آن است چه اينكه الفاظ موضوع اند براى معانى عامه
. در قرآن حضرت عيسى و مادرش مريم عليهما السلام را كلمه ناميد , ائمه ما
خودشان را كلمات ناميدند , و امام اميرالمؤمنين و به روايت ديگر , امام صادق
عليهما السلام صورت انسانى را كتاب ناميده اند و انسان كامل را ميزان قسط و
صراط مستقيم و كلام الله ناطق گفته اند , و شواهد بسيار ديگر كه تدوين و تنظيم
آنها خود رساله اى جداگانه خواهد . آرى , به قول غزالى : العالم كله تصنيف
الله . عارف شبسترى در گلشن راز گويد :
به نزد آنكه جانش در تجليست *** همه عالم كتاب حق تعاليست [١]گلشن راز , صفحه ٢٣٠ .