بسيطه نيز مى نمايند . چنانكه مرحوم حاجى سبزوارى در تعليقه اى بر اسفار فرمايد : سواء كان فياض العقول التفصيليه هو العقل البسيط الذى هو الملكه او باطن ذات النفس او العقل الفعال [١] . و سلطان بحث و عقل بسيط به همين معنى را , از نظر بحث مشاء , بايد در فصل ششم مقاله پنجم نفس شفا طلب كرد , كه فوق آن متصور نيست , و از آن پاكيزه تر نبود بيانى [٢] و همين بحث شريف را ملاصدرا , در فصل پانزدهم طرف اول مرحله دهم اسفار , در عقل و معقول , عنوان فرموده است , و به همين معنى عقل بسيط به كلام شيخ در شفا نظر دارد كه مى فرمايد :

و اقول اثبات هذا العقل البسيط لا يمكن الا بالقول باتحاد العاقل بالمعقولات على الوجه الذى اقمنا البرهان . و العجب من الشيخ الرئيس حيث اذعن بمثل هذه الامور التى ذكرها فى هذا الموضع مع غايه اصراره فى انكار القول بذلك الاتحاد , الخ فراجع .

اما قلب , سلطان بحث آن را در فص شعيبى فصوص الحكم طلب بايد كرد , كه فص حكمه قلبيه فى كلمه شعيبيه است , و شعب آن , به طور كلى پنج است , چنانكه ساعات خمس است و حضرات نيز خمس است , و اقسام پنجگانه آن را در فصل پنجم فاتحه مصباح الانس طلب بايد كرد , كه به تفصيل بحث شده است , و اقسام آن را به قلب نفسى , يعنى مختص به نفس نه قلب حقيقى , و قلب حقيقى متولد از مشيمه جمعيت نفس , و قلب متولد از مشيمه روح , يعنى قلب قابل تجلى وجودى باطنى , و قلب جامع مسخر بين حضرتين , و قلب احدى جمعى , كه قلب تقى نقى احدى جمعى محمدى ( ص ) نام برده است [٣] و قيصرى در شرح ديباچه فصوص الحكم فرمايد :

[١]تعليقه حاجى سبزوارى , بر اسفار , طبع ٢ , جلد ٣ , صفحه ٣٢١ .

[٢]جلد ١ , طبع ١ , صفحه ٣٥٨ ٣٦١ .

[٣]مصباح الانس : طبع ١ , صفحه ٢١ ٢٦ .