علماى اسلام است , يعنى جيب و ظل را اينان اختراع كرده اند . پيش از اسلام , يونانيان براى حل مسائل نجومى , كه احتياج شديد به مثلثات دارد , شكل ديگر معروف به شكل قطاع را به كار مى بردند كه هم در مسطحات به كار مى آيد و هم در كره , و كتاب عمده اى كه در آن نوشته شده است كتاب اكرمانالاوس است . راقم آن را يك دوره تدريس كرده است و با چند نسخه مخطوط تصحيح و يك دوره شرح نموده است . مانالاوس از رياضيدانان نامور يونان است كه قبل از ميلاد مسيح عليه السلام مى زيست . چون عمل به اين شكل در مسائل نجومى مشكل بود , به تفصيلى كه در دروس معرفت وقت و قبله بيان نموده ايم , متاخرين دو شكل مغنى و ظلى استنباط و اختراع كرده اند كه هر دو مغنى از قطاع اند . هر فرمول كه در آن سينوس به كار مى رود شكل مغنى و فروع آن است , و در حقيقت , علم مثلثات را ابونصربن عراق و ابوالوفاء بوزجانى بنيان نهاده اند .

شكل ظلى , يعنى نسبت ميان ظل و زاويه , را ابوالوفاء بوزجانى از حكم شرعى و دستور پيغمبر صلى الله عليه و آله درباره اوقات نماز ظهر و عصر استنباط كرد , و چنانكه تقديم داشته ايم , چون آن حضرت در مدينه بناى مسجد فرمود , ديوار طرف غرب را درست مطابق خط نصف النهار از شمال به جنوب بنيان نهاد و بلندى ديوار را به اندازه قامت انسان مقرر داشت . ديوار مسجد مدينه هنگام ظهر سايه نداشت , چون زوال مى شد , سايه از طرف شرقى ديوار در پايه آن ظاهر مى شد . آن حضرت پديد آمدن سايه را علامت وقت نماز قرار داد كه چون مردم در مسجد سايه هاى ديوار ملاحظه كردند نماز ظهر به جاى آوردند . و هرگاه ساعتى چند از زوال بگذرد , سايه بتدريج بيشتر مى شود تا به اندازه بلندى ديوار گردد , يعنى به قدر قامت انسان كه به اندازه هفت پاست .

از پايه ديوار تا هفت پا اندازه مى كردند , چون سايه به آن اندازه مى رسيد هنگام نماز عصر بود , چون پيغمبر صلى الله عليه و آله دستور فرمود هرگاه سايه به اندازه قامت ديوار شود نماز عصر كنند .