ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٤٥٣ - نقش زمان و مكان در اجتهاد

است , تا پاسخگوى نيازمنديهاى زندگى بشر در پرتو مقاصد شريعت مطابق كتاب و سنت باشند .

امام على ( ع ) به اين حقيقت رهنمون گشته و رعايت مصلحت را اساس فتاوى و احكام و قضاوتها قرار داده است , بعضى از احكام را مطابق با آنچه در زمان پيامبر ( ص ( يا خلفاى راشدين بوده , پياده نكرد , زيرا تمام شروط مطابق عصرش , وجود نداشته است . به عنوان مثال : رسول گرامى در مورد شتر گمشده مى فرمودند كسى به آن دست نزند تا اينكه صاحبش پيدا شود [١] .

در زمان خليفه اول و دوم نيز طبق اين حكم عمل مى شد , اما در عصر خليفه سوم حكم تغيير كرد و اين بدان جهت بود كه تقواى دينى بعضى از مردم ضعيف شده بود و بيم آن مى رفت كه حق صاحب مال ضايع گردد .

عثمان دستور داد كه شتر گمشده را معرفى كنند و سپس بفروشند و وقتى صاحبش آمد پولش را به وى بدهند [٢] .

بعد از عثمان اين حالت كمى تغيير مى يابد و حضرت على ( ع ) دستور مى دهند كه آن را در مكانى كه براى حيوانات بيت المال معين شده بود نگهدارى كنند و با هزينه بيت المال آن را تعليف كنند , تا صاحبش پيدا شود و هر گاه ثابت شد كه مال اوست به او داده شود و الا به همان حال باقى بماند . اين كار مصلحت صاحب مال را بيشتر در برداشت , زيرا چه بسا بهاى شتر نمى توانست جاى مال را بگيرد و در اين صورت صاحب شتر زيان مى ديد .

در واقع اين روش به معناى الغاء نص حديث رسول ) خدا نيست چون هيچ كس نمى تواند در حكم پيغمبر ( ص ) اهمال كند . بخصوص امام على ( ع ) كه بيش از هر كس به راهنماييهاى پيامبر ( ص ) تمسك مى جست و قول خداوند را امتثال مى كرد كه : (( لقد كان لكم فى رسول الله اسوة حسنة [٣] . ((

آنچه را كه امام على ( ع ) رضى الله عنه معمول مى داشتند دليل كافى بر رد شبهه ايست كه مستشرقين ملحد و ساير دشمنان اسلام ايراد كرده و مى گويند شريعت