ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٢٧٦ - ابن ادريس طلايه دار دوره پنجم

همان گونه كه ابن ادريس در كتاب سرائر كوشش مى كند كه ادله شيخ را در مسائل فقهى بى اعتبار نمايد , و ابن زهره نيز در كتاب غنيه ( در بخش اصولى آن ) سعى دارد كه ادله او را در كتاب عدة الاصول مورد مناقشه قرار دهد و سپس بر خلاف نظرات و آراى او استدلال نمايد و احيانا ابن ادريس به طرح مشكلات اصولى جديدى مى پردازد كه پيش از او در كتاب غنيه مطرح نبوده است .

نكته دوم ـ كتاب سرائر ابن ادريس , از نظر تاريخى تا حدودى معاصر با كتب غنيه ابن زهره است كه بررسى مستقلى در علم اصول است زيرا ابن زهره حدود ١٩ سال پيش از ابن ادريس وفات كرده است .

تفاوت بين آراى ابن زهره و شيخ طوسى :

مواردى كه آراى ابن زهره با شيخ طوسى به گونه كامل متفاوت است عبارتند از :

١ ـ دلالت در صيغه امر : شيخ طوسى بر اين اعتقاد بود كه صيغه امر دلالت بر فوريت دارد , ولى ابن زهره معتقد بود كه آن نه دلالت بر فوريت دارد و نه بر تراخى , بلكه تنها بر وجوب ايجاد طبيعت مأمور بها دلالت دارد .

٢ ـ دلالت صيغه نهى در معامله : شيخ طوسى بر اين نظريه بود كه نهى در معاملات دلالت بر فساد دارد , ولى ابن زهره بر اين بينش بود كه دلالت بر فساد ندارد و بين دو مفهوم حرمت و فساد تمايز است و تلازمى با هم ندارند و لذا ممكن است چيزى به حرمت تكليفى ( كه عبارت است از عقاب بر ارتكاب آن ) حرام باشد , ولى داراى حرمت وضعى ( كه عبارت از بطلان است ) نباشد .

٣ ـ حجيت عام مخصص : شيخ طوسى حجيت و اعتبار عام را در غير مورد تخصيص مشكل نمى دانست , ولى ابن زهره آن را مشكل مى دانست .

ابن ادريس و ابن زهره :

همان گونه كه در مقدمه كتاب سرائر ( ص ١٨ ) آمده است , ابن ادريس در برابر آراى معاصرين خود مى ايستاده و با نظرات آنها مخالفت مى نموده و سپس به مباحثه و مناظره مى پرداخته كه از جمله آنها ابن زهره بود .

ابن ادريس يكى از برخوردهاى خود را با او در باب مزارعه كتاب سرائر ذكر كرده