ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٢٤١ - شيخ مفيد

كوچك و بزرگ نوشته , او اگر چه همه آرا و نظرات استادش ابن جنيد را نپذيرفت , و برخى نظرات او را مورد نقد قرار داد و حتى در رد او كتابى به نام النقض على ابن الجنيد فى اجتهاده بالرأى نوشت , ولى در اصل شيوه و سبك و طرح ابحاث اصولى به گونه علمى و فنى از او پيروى نمود . او كتابى در علم اصول دارد كه مشتمل بر همه مسائل اصولى است . ((

علامه تهرانى صاحب الذريعه الى تصانيف الشيعه از نجاشى نقل كرده كه كتاب مذكور از او است و همو نيز نقل كرده كه شاگرد وى محقق كراجكى آن كتاب را در كتاب خودش كنزالفوائد درج نمود . ولى بعضى بر اين اعتقادند آن كتابى كه كراجكى در كنزالفوائد از شيخ مفيد درج كرده آن كتابى نيست كه شيخ مفيد در اصول تدوين كرده است , بلكه آن كتابى بود كه كراجكى براى يكى از دوستانش از كتاب مفيد استنساخ كرده بود و آنچه اين نظريه را تأييد مى كند همان چيزى است كه در صدر و ذيل كتاب كنز الفوائد ( ص ١٨٦ ) آمده است . در صدر آن مى گويد : اصول فقه را از كتاب شيخ مفيد . . . براى بعضى برادران استخراج نموده ام و نظير اين را در ذيل آن مى گويد :

در هر حال اين كتاب مشتمل بر بيشتر مسائل علم اصول است , از جمله : دلالت امر بر وجوب , اجزاء , اجتماع امر و نهى , واجب تخييرى , مقدمه واجب , ضد , مفهوم و منطوق , عام و خاص , حجيت عقل , عدم حجيت قياس , خبر واحد , اجماع , تعارض اخبار , و مسأله استصحاب .

فتاواى نادر شيخ مفيد :

١ ـ وجوب سه بار شستن ظرفى را كه با آب دهن سگ نجس شده , ولى براى بار اول و سوم با آب و براى بار دوم با خاك . مفيد اين حكم را مختص به آب دهن سگ نمى داند بلكه تعميم مى دهد به هر عضوى از اعضاى آن .

٢ ـ ثبوت ربا در معدودات .

٣ ـ وجوب اخراج زكات مالى كه وقت وجوب آن رسيده نه پيش از آن و نه بعد از آن .

٤ ـ عدم اعتبار اذن ولى در صحت نكاح عقد باكره رشيده .

٥ ـ جواز تطهير چيز نجس با آب مضاف در حال اختيار .