ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٥ - پيشگفتار

فى غيره )) . [١] رسول خدا ( ص ) در دهه آخر رمضان چنان سعى و كوشش ( در عبادت ( مى نمود كه از ايام ديگر ممتاز بود .

٢ ـ از طلحة بن عبيدالله : (( عن رجلين على عهد رسول الله كان احدهما اشد اجتهادا من الاخر فغرى المجتهد منهما فاستشهد . . . )) [٢] . دو مرد در زمان رسول خدا حضور داشتند كه سعى و كوشش يكى از آنها بيشتر از ديگرى بود . آنكه سعى و كوشش بيشترى داشت در جنگ شركت كرد و شهيد شد . . .

٣ ـ از ابوسعيد خدرى : (( كان رسول الله اذا حلف و اجتهد فى اليمين . . . )) [٣] هنگامى كه رسول خدا قسم ياد مى كرد در انجام كارى كه بدان قسم ياد كرده بود كوشش بسيار مبذول مى داشت .

محقق اسماعيل بن حماد جوهرى مى نويسد : [٤] (( الجهد و الجهد : الطاقة و قرء :

والذين لا يجدون الا جهدهم و جهدهم قال الفراء الجهد بالضم الطاقة و الجهد بالفتح من قولك : اجهد جهدك فى هذا الامر اى ابلغ غايتك و لا يقال اجهد جهدك , و الجهد المشقة يقال جهد دابته و أجهدها , اذا حمل عليها فى السير فوق طاقتها و جهد الرجل فى كذا اى جد فيه و بالغ . . . و الاجتهاد و التجاهد بذل الوسع و الجهود . ((

جهد و جهد به معناى توان است . كلمه (( جهدهم )) در آيه : (( و الذين لايجدون الا جهدهم )) با فتحه و ضمه قرائت گرديد . فراء گفته است : جهد به معناى طاقت و توان است و جهد در آنجا كه مى گوئى : اجهد جهدك فى هذا الامر , يعنى آنچه نيرو و توان دارى به كارگير كه در اين مورد (( اجهد جهدك )) گفته نمى شود . معناى ديگر جهد , رنج و مشقت است , زمانى كه شخصى مركب خود را بيش از توانش بار كند عرب درباره او مى گويد : جهد دابته و اجهدها , و نيز زمانى كه فردى در كارش جدى باشد عرب به او مى گويد : جهد الرجل فى كذا . . . اجتهاد و تجاهد به كارگيرى همه تلاش و توان و نيرو است .

استاد خليل احمد فراهيدى مى گويد : [٥] (( الجهد بلوغك غاية الامر الذى لانألوا عن