ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٤٧٠ - نمونه هايى از نقش زمان و مكان در اجتهاد

انحرافى مبراست , بلكه باعث ازدياد معرفت به خدا مى شود . بنابراين از آنجا كه ويژگيهاى موضوع حكم به گونه كامل تفاوت كرده حكم آن نيز دگرگون شده است .

١١ ـ در زمانهاى پيشين با استناد به رواياتى پوشيدن لباس سياه مورد منع قرار داشت , از آن جمله :

لا تلبسوا السواد فانه لباس فرعون [١] لباس سياه نپوشيد زيرا آن لباس فرعون است , لاتصل فى ثواب اسود , [٢] نماز در لباس سياه نخوان , لا يكفن الميت بالسواد , [٣] مرده را با پارچه سياه كفن نكنيد , لا يحرم فى الثواب الاسود , [٤] در لباس سياه محرم نشويد , و اين منع و نهى از پوشش سياه بدين جهت بود كه براى نشان دادن مهابت و كبريايى و نماياندن خشونت و همانندى با ستمگران از آن استفاده مى كردند . در پيش از اسلام فرعون و فراعنه و در اسلام عباسيان بدين منظور آن را نيز مى پوشيدند . براى توضيح بيشتر , ما وقتى به تاريخ معاصر مى نگريم , مى بينيم لباس سياه به عنوان سمبل پوشش براى حزب نازى هيتلرى آلمان و حزب فاشيسم موسولينى ايتاليا اتخاذ شد .

و اما در اين زمان كه آن ملاك در پوشيدن لباس سياه وجود ندارد بلكه ملاك ديگرى پيدا كرده و آن نشان دادن رقت و تواضع و اظهار ماتم در وقت مصيبت است , طبعا نهى وجود نخواهد داشت . پس نهى از پوشيدن لباس سياه بدين جهت بود كه مقرون با شرايط ياد شده بود .

١٢ ـ نمونه هايى از تغيير موضوعات احكام بر اثر تحول زمان در روايات : در روايت على بن اسباط آمده است كه سفيان بن عيينه به امام صادق ( ع ) گفت : حضرت على ( ع ) پيراهن خشن و ساده مى پوشيد و شما از پيراهن نازك و سفيد و نرم استفاده مى كنيد . حضرت در پاسخ او فرمود : (( ويحك ان عليا ( عليه السلام ) كان فى زمان ضيق , فاذا اتسع الزمان فابرار الزمان اولى به )) . [٥] على ( عليه السلام ) در زمانى بود كه مردم در فقر و تنگدستى بسر مى بردند ( و اكنون اينگونه نيست ) و مردم در وضع خوبى قرار دارند , پس هنگامى كه روزگار گشايش يابد ابرار و نيكان سزاوارتر به آن مى باشند .