ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٤٦٧ - نمونه هايى از نقش زمان و مكان در اجتهاد
پس تغيير حكم خريد و فروش خون بدين جهت است كه با گذشت زمان شرايط و ويژگيهاى موضوع تغيير كرده و از آنجا كه موضوع تغيير كرده به طور طبيعى حكم آن نيز تغيير پيدا مى كند .
از اينجا معلوم مى شود كه چرا در گذشته خريد و فروش منى حيوان حرام بوده ولى امروز مى شود قايل به جواز آن شد زيرا در زمانهاى پيشين هيچ گونه فايده اى بر آن مترتب نمى شد و ليكن امروز به وسيله ابزار و وسائل مناسب مورد فائده قرار مى گيرد . بنابراين از آنجا كه موضوع حكم از نظر ويژگى با گذشت زمان تغيير كرده حكم آن نيز تغيير كرد .
٢ ـ تشريح جسد مرده در زمانهاى گذشته حرام بود و اما امروز جايز است , زيرا در گذشته بر اثر نبودن دانش پزشكى هيچ گونه فايده اى را براى جامعه و انسانها به همراه نداشت , ولى امروز كه دانش پزشكى وجود دارد بالاترين ارزشها و فايده ها را دارد , چون مى توان به وسيله آن جان انسانهايى را از خطر حفظ كرد .
بايد دانست , دانش پزشكى بدون تشريح جسد مرده نمى تواند در زمينه حفظ جان انسانها از خطر مفيد باشد و يا در برخى از پرونده هاى جنايى كه سبب مرگ شخصى مشكوك است بدون تشريح ممكن نيست سبب آن معلوم شود , در اين موارد آن را جايز دانسته اند .
٣ ـ خريد و فروش اعضاى بدن انسان مانند كليه و يا چشم و غير اينها در زمانهاى گذشته حرام بوده است , زيرا مبيع در آن زمان داراى منفعت محلله مقصوده نزد عقلا نبود . اما امروز كه مبيع ياد شده داراى منفعت بوده و از راه آن مى توان انسانى را از مرگ حتمى و قطعى و يا نابينايى را نجات داد , قايل به جواز خريد و فروش كليه و چشم مى شويم .
٤ ـ عضوى كه از بدن انسان جدا شود از نظر شرع حكم ميته را دارد و نجس است و نمى شود كه با نمازگذار باشد . اين احكام در زمانى است كه پيوند به بدن انسان ديگر حاصل نشده باشد اما هنگامى كه پيوند با آن حاصل شود و جزء بدن انسان ديگر شد ديگر نه عنوان ميته بر آن صدق مى كند و نه حكم نجس بر آن بار مى شود , بلكه عضوى است پاك براى انسان دوم و اين بدين جهت است كه موضوع از نظر ويژگى و شرط تغيير كرده و حكم آن نيز بالتبع تغيير مى كند .
٥ ـ وضع زكات بر اسب با اينكه در زمان تشريع از نه چيزى كه زكات در آنها واجب