ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٤٢٨ - بررسى مكتب اجتهادى امام و شيوه هاى اجتهادى ياد شده از نظر فائده
اما امروز با پديد آمدن حاكميت اسلام و اجراى قوانين آن , اين پديده به لحاظ كاربردى در برابر آنها گرفتار ايستايى گرديد . مجموعا مى توان موانع مزبور را كه در طول زمان بر سر راه فقه اجتهادى وجود داشت در چند جهت خلاصه كرد :
١ ـ فشارهاى سياسى حكومت هاى پيشين بر حوزه هاى علمى و فرهنگى .
٢ ـ ناهماهنگى برنامه ها و متون درسى حوزه هاى فقه اجتهادى با شرايط زمان كه اين مانع هنوز هم وجود دارد .
٣ ـ پيراسته نبودن بحث هاى اجتهادى از مواد زائد و غير ضرورى كه اصلا يا در استنباط نقش ندارند و يا اگر دارند بسيار كم است كه اين هنوز هم وجود دارد .
٤ ـ وجود نداشتن يك سلسله بحثهاى اساسى و لازم در متون علمى حوزه هاى جوامع اسلامى از قبيل بحث هاى اقتصادى , سياسى , روابط بين المللى و . . .
٥ ـ محدود بودن حيطه عمل و نظريه پردازى محققان و مجتهدان آگاه به مسائل جامعه و نيازهاى آن كه اين محدوديتها اگر چه تا اندازه اى كاهش يافته ولى هنوز در دامنه وسيع به چشم مى خورند .
٦ ـ شكل گيرى مباحث و مسائل فقه اجتهادى در چارديوارى مدارس و منازل بدون توجه به شرايط جامعه و حكومت اسلامى و نياز آن .
٧ ـ گسسته بودن معظم مباحث اجتهادى از عينيت هاى خارج و واقعيتهاى زمان . اجتهاد در صورتى صحيح و مفيد است و مشكلات براساس آن حل مى گردد كه مجتهد واقعيتهاى زمان و عينيتهاى خارج را با همه ويژگيهايى كه دارا مى باشند بدرستى شناخته و تبيين كرده باشد و شناخت صحيح آنها متكى بر درك شرايط زمان و شناخت جامعه و آشنايى كامل با واقعيتهاى جارى آنست .
٨ ـ تأثير پذيرى در برابر آرا و نظريات پيشينيان كه آن نظرات مطابق شرايط زمان خودشان براى موضوعات بوده و اكنون با شرايط كنونى آن نظرات با موضوعات هيچ گونه سازشى ندارد .
٩ ـ جمود و تحجر برخى ذهنيتها در قبال افكار و انديشه هاى باز و حركتهاى صحيح و ارزشمندى كه از سوى مجتهدان راستين , مانند شيخ طوسى و ابن ادريس و وحيد بهبهانى و امثال اينها صورت مى گرفت كه اين موانع هنوز هم بگونه چشم گيرى وجود دارد .