ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٣٩٣ - نوآوريهاى شيخ اعظم ، مرتضى انصارى در علم اصول

كه آنها را بپيرايد و از آنها متنى مننقح و منظم و پيراسته از زوائد عرضه نمايد . بنا به نقل : ( ميرزاى شيرازى نوشته شيخ آقا بزرگ . (

چند مطلب كوتاه درباره شيخ

١ ـ شيخ ٥٢ سال داشت كه مرجعيت عام شيعه به وى سپرده شد و مدت ١٥ سال از ١٢٦٦ تا ١٢٨١ داراى اين منصب بود . در مدت ياد شده به امور دينى و مذهبى مردم اشتغال داشت و نيز حوزه علميه نجف اشرف را اداره مى كرد .

٢ ـ پيش از زمان شيخ , مرجع تقليد عامى به معناى كنونى وجود نداشت بلكه مردم هر منطقه در هنگام نياز به عالم همانجا مراجعه مى كردند و احكام را فرا مى گرفتند . مرجعيت و رهبرى شيعيان , بگونه عصر ما , از زمان شيخ انصارى بوجود آمد .

٣ ـ عواملى كه باعث مرجعيت عام شيخ اعظم شد عبارتند از :

الف ـ شهرت و آوازه شيخ به فضل و تقوى , بگونه اى كه همه به اين مطلب اعتراف و اذعان داشتند .

ب ـ گواهى اساتيد او مانند شيخ على كاشف الغطاء و ملا احمد نراقى و شريف العلماء مازندرانى و نيز گواهى همه عالمان بلادى كه با او مذاكره علمى نموده بودند , بر اينكه او مجتهد مطلق و عادل و روى گردان از دنيا و زخارف آن است .

ج : ارجاع صاحب جواهر در امر تقليد به او در حضور ٧٠ نفر از مجتهدان نجف .

٤ ـ عدم نگارش رساله مستقل بعد از وفات آية الله العظمى شيخ محمد حسن نجفى صاحب جواهر , با اينكه مقلدين به او اصرار مى كردند كه رساله اى تنظيم نمايد ولى وى نپذيرفت و تنها بسنده كرد به حاشيه نويسى سه رساله پيش از خود كه عبارت بود از رساله بغية الطالب شيخ جعفر كاشف الغطاء و رساله نجاة العباد صاحب جواهر و رساله نخبه شيخ محمد ابراهيم كلباسى اصفهانى .

و اما رساله هاى ذخيرة العباد و صراطالنجاة و سرورالعباد را خود شيخ ننوشته بلكه گردآورى مسائل و استفتائات مختلفى است كه بنا به تقاضاى گروهى از مقلدين توسط مسئولين استفتائات گردآورى شد و به عنوان رساله عمليه در دسترس مقلدين او قرار گرفت .

و اينك عالمان و مجتهدان شاخص اين دوره را ياد مى كنيم :