ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٣٢٨ - عوامل پيدايش اخباريگرى و گرايش به آن

محكوم است .

كلام علامه استرآبادى :

علامه ملا محمد امين استرآبادى در كتاب الفوائدالمدنيه ( ص ٣٠ ) سخنى دارد كه مطلب فوق را تأييد مى كند . او به عنوان اعتراض به اماميه كه به استدلالهاى اصولى و عقلى اهل سنت استناد جسته اند , مى گويد :

(( نخستين كسانى كه از راه امامان غفلت ورزيدند و به ابحاث اجتهادى و اصولى مبتنى بر افكار و استدلالهاى عقلى كه در ميان عامه رواج داشت روى آورده و بر آنها تكيه و اعتماد نموده اند به عقيده من محمد بن احمد بن جنيد و حسن بن ابى عقيل مى باشند (( . . .

و نيز ملا محمد امين استرآبادى , چون شيخ مفيد را عامل مهمى در نشر افكار و انديشه هاى اصولى مى شناسد , در مقام انكار شيوه او مى گويد : (( از آنجا كه شيخ مفيد در حضور شاگردانش , نسبت به تصانيف آن دو اظهار خوش بينى مى كرد , شيوه آن دو در بين متأخرين اصحاب ما رواج يافت . ((

و نيز چون علامه حلى را پيرو آنان در ابحاث اجتهادى مى داند به عنوان اعتراض به او مى گويد : اين روش و شيوه اوج گرفت تا آنكه نوبت به علامه رسيد و او بسيارى از قواعد اصولى و اجتهادى معمول در ميان عامه را پذيرفت و سپس شهيد اول و دوم از او پيروى نموده اند . . .

و اين گفته نيز از اوست كه (( اسلام دو مرتبه خراب شد . اولين بار در سقيفه بنى ساعده و دومين بار در زمان علامه حلى كه مطالب اصولى عامه را در ميان اصحاب اماميه رواج داد (( . !

البته , مؤسس شيوه اخباريگرى حق دارد كه اين گونه به چهره هاى درخشان و بزرگان اصولى حمله كند . زيرا او در مقام بحث و انديشه قدرت استدلال آنان را مى شناخت , و با چنين حملاتى قصد داشت تا قدرت و استحكام كلام آنان را تحت الشعاع احساسات مذهبى توده ها قرار دهد . چون همين افكار اجتهادى و اصولى پيشينيان بود كه در زمان استاد كل وحيد بهبهانى ظاهر گشت و بنيان و انديشه هاى اخباريگرى را ويران ساخت .