ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٣ - پيشگفتار

معناى طاقت و توان است )) [١] و در همان كتاب آمده است : (( اجتهاد و تجاهد به معناى بذل طاقت و توان است )) [٢] و در حديث معاذ ذكر شده است : (( اجتهد رأيى . . . )) كه به معناى كوشش و تلاش در طلب چيزى است .

سعيد خورى مى گويد : (( اجتهاد بذل تلاش و كوشش در انجام كارى است كه مستلزم تحمل دشوارى باشد , مثلا مى گويى : (( زيد اجتهد فى حمل الحجر )) يعنى زيد براى برداشتن سنگ تلاش و كوشش نمود . ولى نمى گويى : (( اجتهد فى حمل الخردله (( يعنى براى برداشتن دانه خردل سعى و تلاش خود را به كار برد . )) [٣] و باز او مى گويد : (( جهد ( مصدر جهد ) به معناى طاقت آمده است , گفته مى شود : افرغ جهده (( به كار گرفت طاقت و توانش را )) و به معناى مشقت نيز آمده است , گفته مى شود : (( افرغ جهده اصاب جهدا با مشقت و سختى روبرو گشت و جهد به معناى طاقت است [٤] (( .

در المنجد آمده است : (( اجتهد فى الامر : جد و بذل و سعه )) يعنى كوشش و توان خود را در تحصيل امرى به كار گرفت .

استاد احمد فيومى مى نويسد : (( جهد در لغت اهل حجاز و جهد در لغت غير اهل حجاز به معناى بذل طاقت و توان است و گفته شده جهد به معناى طاقت و جهد به معناى مشقت است . )) [٥] و باز همو مى گويد : (( اجتهد فى الامر : بذل وسعه و طاقته فى طلبه ليبلغ مجهوده و يصل الى نهايته )) [٦] اجتهاد در يك امر يعنى سعى و كوشش و توان خود را در طلب كارى به كار گرفت تا به آنچه مى جسته نائل شود و آن را كاملا به چنگ آورد .

علامه طريحى مى نويسد : (( در حديث آمده : افضل الصدقة جهد المقل )) . [٧] بهترين صدقه آن است كه در حال تهى دستى و كم مايگى صورت پذيرد .

و نيز او مى گويد : (( و اجتهد بيمينه اى بذل وسعه فى اليمين و بالغ فيها . )) [٨] يعنى براى سوگند خود نهايت كوشش و تلاش را انجام داد . و باز مى گويد : اجتهاد مبالغه و تأكيد در سعى و كوشش است [٩] .