ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٢ - پيشگفتار

٩ ـ دو تعبير متفاوت از اجتهاد بين فقهاى مذاهب اسلامى .

١٠ ـ معنا و تعريف واژه رأى .

١١ ـ مناسبت قياس با رأى .

١٢ ـ معانى رأى در اصطلاح علمى .

١٣ ـ انواع اجتهاد به معناى مثبت آن در اصطلاح شيعه .

١٤ ـ تعيين اجتهاد مورد بحث .

١٥ ـ انواع اجتهاد در اصطلاح اهل سنت .

١٦ ـ آراء انديشمندان در حكم اجتهاد .

١٧ ـ بيان دو نظريه كسانى كه اجتهاد را (( واجب كفائى )) مى دانند .

١٨ ـ نقش اجتهاد در فقه .

١٩ ـ عوامل تكاملى اجتهاد در ادوار گوناگون .

٢٠ ـ تذكر يك مطلب .

معناى لغوى واژه اجتهاد :

واژه اجتهاد از ماده جهد ( به ضم جيم ) اخذ شده و جهد عبارت است از به كارگيرى تلاش و سعى در انجام كار , و اين معنا از سخنان همه لغت شناسان استفاده مى شود . اينك به چند نمونه از كلمات آنها در اين زمينه اشاره مى كنيم :

علامه ابن اثير مى گويد : (( اجتهاد عبارت است از سعى و كوشش در جهت جستجو و طلب امرى . [١] و باز همو مى گويد : لفظ ( جهد ) در احاديث اسلامى بسيار به كار رفته , جهد ( به ضم جيم ) به معناى به كارگيرى تمام توان است و جهد ( به فتح جيم ) به معناى مشقت و سختى است [٢] (( .

علامه ابن منظور مصرى مى نويسد : (( جهد و جهد به معناى طاقت و توان است و گفته شده جهد به معناى مشقت و سختى و جهد به معناى طاقت و توان است )) . [٣] سپس اين عبارت را از فزاء نقل مى كند : (( جهد در آيه مباركه والذين لايجدون الا جهدهم [٤] به