ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ١٤٤ - مراجع تقليد در زمان تابعين و تابعان تابعين

ربيعة بن عبدالرحمان ( م ١٣٦ ) در مدينه

عبدالله بن ابى مليكه , در مكه

يحيى بن يحيى و عبدالملك بن حبيب , در اندلس

ابومريم و كعب بن اسود , در بصره

سحنون بن سعيد بن محمد حداد , در قيروان

عمر بن حرث و يزيدبن حبيب و بكير بن عبدالله بن اشجع , در مصر

مطرف بن مازن و عبدالرزاق بن همام و هشام بن يوسف و محمد بن ثور , در يمن

ابوعبيد قاسم بن سلام , در بغداد .

ابوادريس خولانى و عبدالله بن ابى زكريا خزاعى و سليمان بن حبيب محاربى , در شام علقمة بن قيس نخعى و زيدبن صوحان , در كوفه

نبودن علم امامان شيعه از راه اجتهاد :

شيعه بر اين اعتقاد است كه علم امامان مانند علم مجتهدان نيست , بلكه از راه وصايت و به وديعه نهادن پيامبر , احكام را نزد آنان است و همانند رسول خدا عالم بوده و از خطا در بيان احكام شرعى مصون هستند . در بحثهاى پيشين گفته ايم : كتاب امام على كه به خط او و با املاى رسول خدا تدوين شده نزد امامان بوده است كه تمام احكام ـ حتى ارش خدشى ـ در آن بيان شده است . بلى هر گاه ائمه علم به حقايق جديد و حادث را اراده كنند به اذن خدا بر آنها آگاه مى شوند و در حديثى كه در اصول كافى ( ج ١ ص ( ٢٣١ نقل شده آمده است : (( ان الائمة اذا شاء و ان يعلموا علموا )) : امامان هر گاه بخواهند چيزى را بدانند مى دانند . و اين نيز خود تأييد همان گفتار است .

و بدين جهت در هيچ يك از كتابهاى تراجم , تاريخ و حديث نقل نشده است كه آنان نزد فقيهان تلمذ نموده باشند و همين دليل است كه علم آنها از طريق رسول خدا و يا از طريق اراده برايشان حاصل شده است . در هر حال آنان احكامى را كه براى حوادث واقعه بيان مى كردند مستند به قرآن و يا سنت رسول الله كه آگاهى از آنها داشته اند مى نمودند و اين نمايانگر اين است كه شيوه آنان در بيان احكام شرعى از راه نفس ادله شرعى بوده است نه از راه اجتهاد .