مالك بن انس مى گفت : (( من بشرم , گاه به خطا مى روم و گاه به صواب , در آراى من بنگريد , اگر با كتاب و سنت سازگار باشد , آن را بپذيريد و هر گاه سازگار نبود آنها را نپذيريد ( المنار , ج ٢ / ص ٨٣ به نقل از معن بن عيسى ) . مالك بن انس , هارون الرشيد خليفه عباسى را از واداشتن مردم به پيروى از مذهب او نهى نمود .

ابن عابدين حنفى مى گويد : (( هارون به مالك گفت : آراى خود را تنظيم كن تا مردم را ملزم سازيم كه بر طبق آن عمل نمايند . مالك گفت : اختلاف آراى علما بى فايده نيست , از اظهار نظر كردن ديگران جلوگيرى نكن , بگذار هر كس در اظهار نظر آزاد باشد . ((

ابونعيم اصفهانى در كتاب حلية الاولياء در ترجمه مالك بن انس نقل كرده است : (( شخصى از مالك مسأله اى را پرسيد , او پاسخ داد : پيامبر چنين فرموده , آن شخص به او گفت تو چه رأى دارى ؟ مالك گفت : فليحذر الذين يخالفون عن امره ان تصيبهم فتنة او يصيبهم عذاب اليم . ((

علامه احمد بن ادريس قرافى مالكى در شرح تنقيح الفصول ( ص ٤٠٣ ) و مراغى در الاجتهاد فى الاسلام ( ص ٤٠ ) از مالك نقل مى كند كه گفت : (( بر مجتهدين واجب است كه مستقيما به منابع احكام مراجعه و احكام را از آنها اخراج نمايند (( .

در الوحدة الاسلاميه رشيد رضا ( ص ١٠٧ ) آمده است : (( عبدالله بن مسلمه مى گويد : من و شخص ديگرى بر مالك وارد شديم , او را در حال گريه ديديم . به او گفتم چرا گريه مى كنى ؟ در پاسخ گفت : درباره آرايى كه داده ام . به او گفتم : مى توانى از آنها برگردى ؟ گفت : چگونه ممكن است برگردم در حالى كه آنها در بين مردم پخش شده است . ((

در ارشاد الفحول علامه شوكانى ( ص ٣٦٦ ) نقل شده كه : (( مالك در لحظه مرگ مى گفت : كاش به خاطر هر مسأله اى كه از راه رأى پاسخ گفته ام يكصد تازيانه مى خوردم ولى چه كنم كه طاقت آن را ندارم . ((

محمد بن ادريس شافعى گفت : (( هر گاه در سخنان من سخنى بر خلاف سخن پيامبر يافتيد از من تقليد نكنيد , و چنانچه خبر صحيح و معتبرى كه بر خلاف رأى و نظر من باشد , مطابق آن عمل كنيد و بدانيد همان فتواى من است ( الامام الصادق و المذاهب الاربعه و فلسفه التشريع فى الاسلام , ص ٢٠٤ ) .

روزى به اسماعيل بن يحيى مزنى گفت : يا اباابراهيم تقليد نكن از هر چه من مى گويم بلكه خود در آنها نظر و تأمل نما كه دين همان است .