و ـ بها دادن به عقل بيش از حد : ششمين علت گرايش برخى از تابعان به اجتهاد از راه رأى اعتقاد به اين مطلب بود كه عقل مى تواند ملاكات احكام را ادراك نمايد , با اينكه مسلم عقل نمى تواند در همه مسائل عبادى و نيز بيشتر مسائل غير عبادى ملاكات آنها را درك نمايد .

ز ـ نپذيرفتن احاديث اهل بيت رسول خدا : هفتمين علت گرايش برخى از تابعان به اجتهاد از راه رأى نپذيرفتن احاديث اهل بيت و خاندان رسول خدا بوده است و . . . اين عامل باعث شد كه آنان نيز مانند برخى از فقيهان دوره پيش به اجتهاد از راه رأى بيشتر روآور شوند . [١]

برخى از دانشيان اهل سنت بر اين عقيده اند كه پيشوايان آنها هيچگاه در صدور احكام ادعاى قطعى و مسلم بودن آنها را به عنوان حكم خدا نداشته اند , بلكه احتمال اينكه برخلاف كتاب و يا سنت باشند مى دادند .

ابوبكر در اين زمينه گفت : (( اگر رأى من درست باشد از خداست و گرنه از من و شيطان است و خدا و پيامبر از آن بيزار هستند . ((

عمر مى گويد كه او نمى داند كه به حق رسيده است يا خير , ولى از سعى و تلاش فروگذار نمى كند .

و نيز در پاسخ زنى كه به كمى مهر اعتراض داشت در جلسه عمومى گفت : زن راست مى گويد و عمر به خطا رفته است . ( براى آگاهى بيشتر به كتاب احياء العلوم ابوحامد محمد غزالى ج ١ , ص ٢٩ و الاحكام فى اصول الاحكام سيف الدين آمدى ج ٣ , ص ١٥٠ , مراجعه نماييد . (

[١]ـ بعضى از اهل سنت بر اين بينش بوده اند كه رو آوردن اصحاب رأى به آن و سرسختى نشان دادن در پذيرش حديث بدين جهت نبوده است كه از احاديث صحيح و معتبر روگردان و بى توجه بوده اند بلكه بدين جهت بوده است كه ـ همان گونه كه اشاره شد ـ خوف داشته اند از اينكه در مقام پاسخ به مسأله اى نسبت دروغ به رسول خدا بدهند , زيرا بازار جعل حديث و تحريف به گونه كامل در هر دوره اى رواج داشت و گروهى از روحانى نماهاى مزدور و بى خبر از خدا كه در هر دوره اى كم نبوده اند روى اغراض سياسى و دنيوى در اين كار اهتمام داشته اند . و آنان هرگاه رأى خود را در مسأله اى اعلام مى كردند و بعد بر حديث معتبرى دست مى يافتند رأى خود را باطل اعلام مى كردند و بر طبق آن , حكم را صادر مى كردند . محمد ابوزهره در كتاب / ابوحنيفه و حياته ( ص ( ١١٤ مى نويسد : (( اهل رأى و اجتهاد , از راه رأى زياد فتوا صادر كرده اند و اين بدين خاطر بوده كه مى ترسيدند دروغى را به رسول خدا نسبت دهند )) .