ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٠٩ - تفسير

آنهايى كه از اهل كتاب ياد كرديم مساوى نيستند- يعنى مؤمنان ايشان مثل عبد اللَّه بن سلام و اصحابش يا آنهايى كه ايمان نياوردند در يك درجه نميباشند سپس فرق و تفاوت آنها را بيان ميفرمايد:

(مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ أُمَّةٌ قائِمَةٌ): با اين بيان افتراق و جدايى (ميان ايمان آورندگان و تكذيب كنندگان از اهل كتاب) بيان شده. (كه خداوند اهل كتاب را دو دسته كرده و صفات يك دسته را بيان كرده و بقرينه، حال دسته ديگر روشن ميشود) و اين بيان مثل اينست كه از حال قوم و ملتى خبر دهى و گويى فلان ملت چنين و چنانند و پشت‌سر آن بگويى البته همه يكسان نيستند بلكه بين ايشان افرادى هستند كه كارهاى خوبى انجام مى‌دهند و همچنين ملتى را ذم و سرزنش كنيد كه بخيل و جبانند و در پى آن شخص ديگرى گويد: همه آنها مساوى نيستند بلكه بعضى از آنها جواد و سخى و شجاع ميباشند كه سخن دومى ابتداء كلام است و جمله‌اى مستأنفه و مستقل.

فراء گويد: معنى و تقدير آيه چنين است: «منهم امة قائمة و امة غير قائمه» يعنى بعضى از ايشان مردم و امتى هستند كه قائم هستند باين صفات كه آيات خدا را مى‌خوانند. و بعضى از ايشان امتى هستند بر غير اينحالت، كه به ذكر حال و صفات دسته اول اكتفاء كرده از اينرو حال دسته دوم بقرينه آن معلوم ميشود.

روى اين قول امة مرفوع است بفعل و تقدير چنين است: «لا يستوى امة هادية و امة ضالة» يعنى مساوى نيستند امت هدايت شده و امت گمراه گشته كه يستوى امة را به فاعليت نصب داده و بنا بقول اول امة مرفوع است بواسطه ابتدائيت و منهم خبر آن.

زجاج اين معنى را قبول ندارد و مى‌گويد احتياج بتقدير (امة غير قائمه) نداريم زيرا خداوند قبلا آنها را به دو دسته‌( (مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَ أَكْثَرُهُمُ الْفاسِقُونَ)) تقسيم كرده است و پس از آن فرموده:

(لَيْسُوا سَواءً) اين دو دسته مساوى نيستند و صفت دسته فاسق (غير قائمه) قبلا گذشت كه فرمود