فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٨٦ - قاعدۀ تجاوز و فراغ از نگاه آية اللّه بروجردى محمد رحمانى

١٦. جريان قاعده در دو واجب مترتب برهمديگر؛

١٧. آيا قاعده رخصت است يا عزيمت؟

١٨. جريان قاعده درموارد وظايف ظاهرى و اضطرارى؛

١٩. جريان قاعده درموارد علم اجمالى.

آنچه ملاحظه شد برخى از مباحثى است كه در بحث قاعده تجاوز و فراغ مطرح است. حضرت آية اللّه‌ بروجردى بعضى از اين مباحث را مورد نقد و بررسى قرار داده است.

جايگاه قاعده

فقها قواعد فقهى را ازجهات مختلف براقسام گوناگون تقسيم كرده اند. براى روشن شدن جايگاه قاعده مورد بحث، نگاهى اجمالى برحوزه كاربرد آن ضروريست.

اين قاعده از قواعد منصوص درآيات يا روايات است و از موارد مختلفى كه فقها تمسك جسته اند، (چنين قواعدى در اصطلاح به «قواعد مصطيده» معروفند) گرفته نشده است. زيرا روايات افزون برمحتوا، عين الفاظ آن را در بردارند.

اين قاعده نسبت به اين كه درتمام ابواب فقه جارى است يا برخى، از قسم دوم است؛ زيرا تنها درباب نماز جارى مى‌شود و درجريان آن در ديگر ابواب عبادات مورد اختلاف است.

نسبت به اين كه اعم از شبهات حكمى، موضوعى است يا ويژه شبهات موضوعى، فقها اختلاف كرده اند كه آيا در شبهات حكمى جارى است يا نه. (١)

مبانى قاعده

مهم دراين بحث، نقد و بررسى ادله قاعده است؛ زيرا اگر نگوييم تمام، دست كم