فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٨ - تحريرى نو از نظريۀ شهرت در اصول متلقّات آية اللّه بروجردى احمدمبلّغى

از ترجيح به صفات ـ كه جايگاه مهمى از اين دست ندارد ـ ذكر كرده است.

ازاين جا به دست مى‌آيد كه مقبوله ناظر به شهرت روايى نيست؛ بلكه به شهرت فتوايى نظر دارد و اگر ناظر بودن آن را به شهرت فتوايى هم نمى توان پذيرفت، ناگزير بايد ريب را به معناى غير حقيقى آن گرفت. (٥٤)

شهيد صدر سپس اين اشكال خود را نقد مى‌كند ومى گويد: اشكال درصورتى وارد است كه امام(ع) توجّه به صفات را به منظور ترجيح روايتى بر روايت ديگر ذكر كرده باشد؛ اما اگر به منظور ترجيح حكم يك حاكم برحكم ديگرى باشد ـ كه حق همين است ـ ديگر اشكال ياد شده پيش نمى آيد و مقبوله تصويرى معقول را ارائه مى‌كند؛ به اين صورت كه بايد به حكم حاكمى گردن نهاد كه صفات مطرح درمقبوله را داراست؛ امّا اگر همه دراين صفات همسان و همسطح هستند بايد حكم حاكمى را ترجيح داد كه پشتوانه آن را روايتى مشهور تشكيل داده است. (٥٥)

اين چنين شهيد صدر تفسير ريب را به ريب حقيقى مى‌پذيرد و اين اساس خطّ بطلان برتعميم پذير بودن جمله تعليلى درمقبوله نسبت به شهرت فتوايى مى‌كشد.

آنچه گذشت آشكار مى‌سازد كه مرحوم نايينى و شهيد صدر هردو به نتيجه واحدى دست مى‌يابند ولى از دوراه.

ب) تعميم حجيّت به شهرت فتوايى محض براساس ديدگاه دوم

آية اللّه‌ بروجردى وامام خمينى ـ كه به ناظر بودن مقبوله به شهرت روايت ازحيث مضمون و فتوا اعتقاد دارند ـ براى گستردن چتر حجيّت مستفاد از مقبوله برسرشهرت فتوايى محض، هركدام به وجهى تمسك كرده اند كه در زير مى‌آيد:

آية اللّه‌ بروجردى با تجزيه روايتى كه از نظر فتوا مشهور شده است، به دو جزء لفظ و مضمون معتقد است. لفظ، نقشى درنفى ريب ندارد و مضمون به تنهايى از پس اين نقش