ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٧٠ - ٤ - عمق معانى قرآن

قرآن فوق تغييرات و دگرگونيها است كه در جوامع انسانى بروز مى كند .
فلاسفه و دانشمندان و مكتبسازان چه بخواهند و چه نخواهند ، چه بپذيرند و چه نپذيرند هر دو قلمرو انسان و جهان ، به وسيلهء قوانينى كه در آنها حكمفرما است ، ثابتهائى را در ديدگاه ما قرار داده و قرار خواهند داد . و بقول مولانا :
< شعر > قرنها بگذشت اين قرن نويست ماه آن ماه است و آب آن آب نيست فضل آن فضلست ، عدل آن عدل هم گر چه مستبدل شد اين قرن و امم قرنها بر قرنها رفت اى همام وين معانى برقرار و بر دوام شد مبدل آب اين جو چند بار عكس ماه و عكس اختر برقرار پس بنايش نيست بر آب روان بلكه بر اقطار اوج آسمان < / شعر > براى اثبات اين كه ثابتهائى در عالم هستى وجود دارد [ يا بقول برخى از فيزيكدانان صاحبنظر ثابتهايى در پشت پردهء نمودهاى جهان و انسان ، دست اندر كار است ] نخست بايد اشتباهى را كه از اختلاط ثابت و ساكن بوجود آمده است برطرف كنيم ، مقصود از ساكن و راكد و ايستا مفهومى است در مقابل حركت كه بقاى يك شيئى به يك حالت در دو لحظه از زمان است ، در صورتى كه منظور از ثابت عبارتست از حقيقتى تقرر يافته اعم از اين كه متحرك باشد يا ساكن ، پويا باشد يا ايستا ، بنا بر اين خود حركت و دگرگونىها كه در جهان و انسان حكمفرما است ، يكى از ثابتها است . شروع خلقت جاندار از يك مرحلهء پست و تحرك آن به سوى رشد و كمال ثابت است ، يعنى مشاهدات و قوانينى كه ما از جهان عينى بهره بردارى كرده‌ايم ، پديدهء مزبور كليت داشته و استثناء ناپذير است . و با نظر به آن مشاهدات و تجربيات و قوانين ، امكان ندارد كه روزى فرا رسد كه خلقت فيل از موجوديت پانزده سالگى آن شروع شود و به حال نطفه بودنش حركت كند . اين حركت خاص در عالم جانداران يكى از ثابتها است . همچنين هر جاندارى تا آخرين حد قدرت و امكاناتى كه دارد ، از حيات خود دفاع ميكند . اين يك ثابت است