ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥ - گروه سوم

ادامهء آن اقتضاء مى كند . مانند مراجعه به پزشك در موقع بيمارى ، و خوردن در موقع گرسنگى و فرار از زير سقف شكسته كه بيم ريزش آن مى رود . . . اين گونه اعمال در منطقهء ضرورتها قرار مى گيرد ، نه در منطقهء ارزشها ، زيرا آنها معلولهائى هستند كه با علل جبرى خود به وجود مى آيند و حتى هدفگيريهائى هم كه در تحقق بخشيدن به آن اعمال صورت مى گيرند ، فعاليتهاى جبرى مى باشند . يعنى وقتى كه براى پيدا كردن غذا ، سير شدن را هدفگيرى مى كنيم ، اين هدفگيرى يك عمل جبرى خالص است كه ناشى از جبر احتياج به غذا است .
نوع دوم - عملهائى است كه آزادانه انجام مى گيرند ، يعنى انسان با نظر به موقعيتى كه دارد ، انجام كار يا ترك آن براى او مساوى است ، ترجيحى كه كار در حال آزادى پيدا مى كند ، ناشى از هدفگيرى مربوط به معرفت و ايمان او است ، مانند كارهاى عادلانه با داشتن قدرت به تخلف از آن كارها .
در اين موارد شخص آزاد ، بدون تحرك از عوامل جبرى ، با هدفگيرى خود عدالت كه ناشى از معرفت و ايمان او است ، عمل را انجام مى دهد . اين نوع عمل وارد در منطقه ارزشها است ، زيرا مستند به معرفت و ايمان است كه دو عنصر محرك شخصيت رو به كمال مى باشند . مكتبهائى كه مى كوشند اين تقسيم را ناديده بگيرند ، و همهء اعمال را از ديدگاه فيزيكى محض مورد مطالعه قرار بدهند ، منكر شخصيت انسانى مى باشند .
گروه سوم - آياتى در قرآن وجود دارند كه به جهت اهميت عمل ، آن را مورد نظارهء الهى معرفى مى كنند ، مانند : ( وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ ما ) [١] ( و او به كارى كه انجام مى دهند ، داناتر است ) .

[١] الزمر آيهء ٧٠