ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٩ - عمل عامل افزايش معرفت

( و براى خدا تقوى بورزيد و خداوند شما را تعليم مى دهد و خداوند به همه چيز داناست ) .
عمل عامل افزايش معرفت در اين گروه از آيات يكى از اساسىترين مسائل مربوط به انسان و كار مطرح شده است . اين مسأله عبارت است از اين كه ، عمل صحيح و هدفدار عامل افزايش معرفت است .
استدلالى كه براى اثبات اين مسئله شده است ، اينست كه ، ما براى دستيافتن به شناختهاى متنوع و همه جانبه نمى توانيم به ارتباط با كيفيات و نمودهاى اولى و جارى واقعيتها كفايت كنيم ، زيرا با نظر به محدوديت موضعگيرىهاى ما در شناخت از يك طرف ، و محدوديت نمودها و كيفيتهاى اولى و جارى از طرف ديگر ، در چارچوب شناختهاى كاملا ناچيز قرار مى گيريم .
لذا ما مجبوريم براى توسعهء شناختهاى خود دست به تصرف در اجزاء طبيعت و روابط آنها ببريم ، ما بدون تجزيهء عملى آب هرگز نخواهيم دانست كه آب مركب است از اكسيژن و هيدرژن با نسبت معين .
افزايش آگاهيهاى ما به لابلاى سطوح طبيعت و خواص و روابط اجزاى آن ، كه موجب گسترش فوق تصور دانشهاى ما شده است ، ناشى از تصرفات و ايجاد دگرگونيها در جهان عينى بوده است . اين مسئله به قدرى روشن است كه موردى براى بحث بيشتر در آن نمى بينيم . البته اين نكته را هم فراموش نمى كنيم كه تصرفات و ايجاد دگرگونيها در اجزاء جهان عينى مطابق قانون و منطق صحيحى پيش مى رود ، و چنان نيست كه هر ايجاد دگرگونى و تغيير در هر شرائط و بدون هدفگيرى پيشين به نتيجهء صحيح برسد .
مثلا براى شناخت اين كه آيا اين نوع درخت در اين زمين مخصوص ، بارور مى گردد يا نه ، تصرف منطقى ما عبارت است از كاشتن نهال يا زير