ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٧١ - ٤ - عمق معانى قرآن

كه از نظر خصوصيات محيطى و نوع جاندار و گذشت زمان هيچگونه دگرگونى نخواهد داشت ، يعنى روزى فرا نخواهد رسيد كه جاندار با ماهيتى كه دارد با داشتن قدرت و امكان از حيات خود دفاع نكند ، مگر تغييراتى پيش بيايد كه ماهيت حيوانى كه تاكنون ادامه داشته است بكلى دگرگون شود . انكار ثابتها در قلمرو جهان هستى و انسانى مساوى انكار همهء قوانين علمى قطعى است كه بر كليات ثابت استوار شده‌اند . آيات قرآن مجيد بيانكنندهء ثابتها در صحنهء جهان هستى و قلمرو انسانى است . پديده هائى را كه براى شناسائى انسان مطرح كرده است ، مانند سودجوئى و دفاعكننده از خواسته‌هاى خود ، عجول ، ضعيف در برابر ناگواريها ، قابل رشد و كمال . هرگز تغييرپذير نمى باشند . همچنين پديده هائى كه در روابط انسانها با يكديگر و رابطهء آنان با رهبران و گردانندگان جوامع و قوانينى كه تاريخ سرگذشت ملتها را مى توانند تفسير كنند و چگونگى رابطهء انسان با خدا در شكل ثابتهاى اصيل در قرآن گفته شده است . هر اندازه كه ديدگاه بشرى در بارهء انسان و جهان وسيعتر و عميقتر مى گردد ، ثابتهائى وسيعتر و عميقترى را در قرآن در بارهء آن دو قلمرو خواهد ديد . وقتى كه شما با ديدگاه بسيار بسيار وسيع و عميق مولانا جلال الدين در مثنوى آشنا مى شويد مى بينيد : مولانا از پنجرهء آن ثابتهايى كه در آيات قرآنى آمده است ، شايستگى تماشا بر آن ديدگاههاى عميق و وسيع را پيدا كرده است .
اين يك مسئلهء فوق العاده با اهميت است كه مى بينيم مثنوى مولانا كه از كتابهاى محدود و جاودانى بشرى است ، بقول مرحوم حاج ملا هادى سبزوارى نوعى از تفسير قرآن مجيد است . اكتشافاتى كه مولانا در قرآن مجيد در بارهء ثابتهاى جهان هستى و انسان به آنها نايل آمده است ، مانند كشف زنبور عسل است كه از انواع گلها و گياهان ، عسل را بيرون مى آورد ، در صورتى كه ديگر جانداران توانائى آن را ندارند .