ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٨٩ - مطلب چهارم

ولى خود به آن عمل نمى كنند ، توبيخ نموده مى فرمايد : ( أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ ) [١] .
( آيا مردم را به نيكوكارى دستور مى دهيد و خود را فراموش مى كنيد ) < شعر > و ربّ شقىّ يأمر النّاس بالتّقى طبيب يداوى النّاس و هو عليل < / شعر > ( و بسا انسانى شقّى كه مردم را به تقوى دستور مى دهد ، طبيبى است كه مردم را معالجه مى كند در حالى كه خود او مريض است ) مطلب چهارم - طريق سوم مجادله با بهترين طرق . بديهى است كه همهء مردم در همه حال آمادگى شنيدن يا پذيرفتن حقائق را ندارند و گاهى اين عدم آمادگى تا سر حدّ مقاومت و اين مقاومت هم گاهى تا سر حدّ لجاجت مى رسد . عدم آمادگى را مى توان با بيان زيباى حقائق از بين برد و شخص نا آماده را براى شنيدن و پذيرش حقائق منعطف ساخت . ولى اگر آمادگى بدرجهء مقاومت برسد ، در مراحل اوّليّهء مقاومت ، مجادله با بهترين طرق كه عبارتست از استناد به حقائق و اصول مورد قبول طرف مقابل ، مؤثّر واقع مى شود و تدريجا با توجّه بان مقبولات و واقعيّات ديگر كه ممكن است بتازگى با آنها آشنائى پيدا كند ، در مسير حقّ قرار بگيرد و بحركت و تكاپو مى افتد . و اگر مقاومت بدرجهء لجاجت برسد ، كه از پليدى غير قابل علاج او كشف كند ، در اين صورت مطابق آيهء شريفه : ( خَتَمَ الله عَلى قُلُوبِهِمْ وَعَلى سَمْعِهِمْ وَعَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ وَلَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ ) [٢] ( خداوند بر دلهاى آنان مهر زده است و پرده اى برگوشها و چشمهاى آنان زده شده و عذابى بزرگ در انتظار آنان مى باشد . ) هيچ حكمت و موعظه و جدالى در او تأثير نخواهد كرد .
البتّه بايد اين نكته را فراموش نكنيم كه رسيدن مقاومت به درجه اى از لجاجت

[١] البقرة آيهء ٤٤ .
[٢] البقرة آيهء ٧ .