ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٨٩ - مسألهء يكم

اين واحد عالى از اين احساس شريف سرچشمه مى گيرد كه پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله در انسانها بيدار فرموده و بيان نموده است كه :
الخلق عيال اللَّه فأحبّ الخلق إلى اللَّه من نفع عياله ( مردم مانند عيال خداوندى هستند و محبوبترين آنان نزد خدا كسى است كه به عيال خداوندى سودمند باشد . ) براى توضيح و بيان هنرى اين وحدت هر كوشش و تلاشى انجام بگيرد ، مناسب ، بلكه ضرورتى است كه ترديد در آن نمى توان نمود . اين احساس شريف كه مردم همه مانند دودمان خداوندى هستند ، با پديد آمدن امتيازات معقول در انسانها كه بوسيلهء اتّصاف به اخلاق والاى انسانى بوجود مى آيند ، به دريافت واحد عالى روح انسانها تصعيد مى گردد و بعبارت ديگر مى توان گفت : احساس عاطفى و معقول اوّلى اتّحاد انسانها در عضويّت دودمان خداوندى تصعيد و مبدّل به احساس والا و معقول اعلاى اتّحاد روحى انسانها مى گردد .
< شعر > چون از ايشان مجتمع بينى دو يار هم يكى باشند و هم ششصد هزار بر مثال موجها اعدادشان در عدد آورده باشد بادشان مفترق شد آفتاب جانها در درون روزن ابدانها چون نظر بر قرص دارى خود يكيست آنكه شد محجوب ابدان در شكيست تفرقه در روح حيوانى بود نفس واحد روح انسانى بود چون كه حق رشّ عليهم نوره مفترق هرگز نگردد نور او روح انسانى كنفس واحده است روح حيوانى سفال جامده است اين همه عربده و مستى و ناسازى چيست نه همه همره و هم قافله و همزادند < / شعر > [٢] خلاصهء مطلب اين كه براى رسانيدن انسانها باين مقام والا از تكامل ، سه مسألهء بسيار مهمّ مطرح است :
مسألهء يكم - اين كه رشد معلومات مردم را بايد بحدّى بالا برد كه بتوانند معناى

[٢] مولوى ديوان شمس تبريزى .