ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٣٣ - اصل يكم
اهداف تعليم و تربيت به طور عام مى باشد . بنا بر اين ، اين توضيح شامل هر دو گروه مى باشد : ١ - اصول و قواعدى كه تعليم و تربيت بايستى بر مبناى آنها صورت بگيرد ، يعنى اين دو پديده آنها را به عنوان اصول و قواعد ضرورى تلقّى نمايد .
٢ - اهداف نسبى و هدف مطلق كه غرض و غايت اصلى از تعليم و تربيت ميباشد .
اصل يكم - نخستين اصل در تعليم و تربيت كه مى توان با نظر به نياز اساسى انسان به توجيه و تفسير زندگى مطلوبى كه در پيش مى گيرد ، بديهى و ضرورى بىنياز از اثبات تلقّى نمود ، اصل تعليم و تربيت است ، و اين يك نياز مربوط به حسّ زيباجوئى ما نيست ، بلكه آن نياز ضرورى است كه از لزوم تطبيق زندگى با اميال و انديشهها و نبوغهايى كه دارد ، به قانون تنظيم كنندهء زندگى ناشى مى گردد . گمان نمى رود امروز كسى پيدا شود و احتمال بدهد كه انسان مى تواند مانند يك گياه خودرو به زندگى خود در يك جامعه اگر چه محدودترين جوامع بوده باشد ، ادامه بدهد . لذا مقصود ما از بيان اين اصل ، لزوم آگاهى جدّى به اين دو پديده با نظر به نياز حتمى به آنها است ، و ضمنا توجّه به اين مسئلهء با اهمّيّت ضرورى است كه تحصيل معرفت و گرديدن مطابق آن معرفت ، در مسائل انسانى مهمّترين ضامن تفكيك نيك از بد و پاكيزگى از آلودگىها است . مسامحه و سهل انگارى در بارهء دو عامل مزبور قطعا موجب نابود شدن استعدادها و نيروهاى سازنده اى است كه خداوند متعال در نهاد انسانها بوديعت نهاده است . مگر نه اين است كه تعليم و تربيت ، قانون زندگى را به انسانها مى آموزد و به تطبيق عملى آن به زندگى توجّه مى كند و مگر نه اين است كه فقدان آن دو به مات شدن رنگ نيك و بد مى انجامد كه نخستين خاصّيّت ضرورى آن انعطاف و ميعان شخصيّت در ميان عوامل طبيعت و محيط و رويدادهاى متنوّع زندگى است براى ضرورت تربيت ، بالخصوص بعضى از متفكَّران استدلال زير را آوردهاند : « سه روش عمده جهت حلّ مشكلات جهانى وجود دارد . نخست تغيير ناگهانى اوضاع اجتماعى ، يعنى انقلاب . ولى انقلاب كبير فرانسه و آزمايشهاى » ديگر « به ما حقّ مى دهد كه از اين روش بيمناك باشيم ، زيرا شدّت عمل ممكن است موجد حكومت