ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٥٩ - ١ - تعقّل

( أَ فَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ أَمْ جاءَهُمْ ما لَمْ يَأْتِ آباءَهُمُ الأَوَّلِينَ ) [١] ( آيا آنان در گفتار الهى « كه عين حقّ است » نينديشيده‌اند ، يا براى آنان چيزى آمده است كه براى پدران گذشتهء آنان نيامده بود ) و با كلمهء لبّ كه بمعناى عقل ناب و تعقّل عميق است در شانزده آيه .
البتّه اين كلمه در شكل جمع ( ألباب ) و با كلمهء ( أولو ) كه بمعناى صاحبان ( صاحبان عقول ) است در آيات مزبور آمده است ، مانند : ( إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ لَآياتٍ لأُولِي الأَلْبابِ ) [٢] ( قطعا در آفرينش آسمانها و زمين و اختلاف ( يا تعاقب ) شب و روز آياتى است براى عقلاء ( خردمندان ) . ) و بدانجهت كه خداوند متعال اكيدا دستور به تقويت عقل مى فرمايد ، لذا بايد گفت در آن آياتى كه مادهء لبّ آمده است ، در حقيقت تحريك و تشويق شديد براى تعقّل و تفكَّر مى نمايد . و با كلمهء شعور در ٢٦ آيه مانند : ( وَما يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَما يَشْعُرُونَ ) [٣] ( آنان كه در صدد نيرنگ زدن به خدا و به كسانى كه ايمان آورده‌اند ، برمى آيند ، و آنان نيرنگ نمى زنند مگر به خودشان و نمى فهمند . ) و با كلمهء فقه در پانزده آيه مانند : ( انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الآياتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ ) [٤] ( بنگر كه چگونه آيات را براى كسانى كه خوب مى فهمند ، مورد تصريف ( گرداندن ) قرار مى دهيم . )

[١] المؤمنون آيهء ٦٨ .
[٢] آل عمران آيهء ١٩٠ .
[٣] البقرة آيهء ٩ .
[٤] الانعام آيهء ٦٥ .