موجوديّت هر موجودى هم عالم است . و اگر منظور از « إلى حدّ التّمام » در پرورش و گرديدن روحى بشر رو به كمال است ، مسلَّم است كه اين كمال به حدّ تمام نمى رسد و آنچه كه نصيب انسانى مى گردد ، كمالات نسبى در اين دنيا است .
موادّ مهمى كه به عنوان اهداف براى تربيت منظور شده‌اند .
متفكَّران علوم تربيتى مباحث متنوّع و مشروحى را بعنوان موادّ تربيتى ذكر كرده‌اند . مؤلَّف كتاب « تاريخ فلسفهء تربيتى » در ج ١ از ص ٢١ تا ٢٦ موادّ اصلى اين اهداف را به قرار زير در پانزده قسمت خلاصه كرده است : ١ - تعقّل ٢ - قدرشناسى از فرهنگ ٣ - پرورش خلَّاقيّت ٤ - اهمّيّت درك و بكار بردن دانش ٥ - تماسّ با انديشه‌هاى مهمّ ٦ - ارزشهاى معنوى و اخلاقى ٧ - مهارتهاى اصولى ٨ - كار آمدى شغلى ٩ - سازگارى بهتر با زندگى خانوادگى ١٠ - شارمندى مؤثّر ١١ - سلامت بدنى و روانى ١٢ - تغيير شخصيّت براى سودمند بودن و علاقه به آگاهى و دانش و درك حقيقت ١٣ - بوجود آوردن علاقه‌هاى پايدار ١٤ - صلح جويى ١٥ - تجديد مداوم و فهماندن اين كه بشر مقياس جهان است .
به طور مقدّمه دو نكتهء مهمّ را در بارهء موادّ پانزده گانهء فوق متذكَّر مى شويم :
نكتهء يكم - اغلب موادّ فوق كلَّيّاتى هستند كه شايد مطلوبيّت آنها مورد ترديدى براى هيچ كس نباشد . آنچه كه مى بايست مورد دقّت و توضيح قرار بگيرد ، بيان ملاكها و اصول و انگيزه‌هاى آن موادّ مى باشد . به عنوان مثال : تعقّل و تقويت آن يكى از با اهمّيّتترين موادّ فوق است ، ولى اين مسائل روشن نشده است كه ملاك اين كه يك جريان ذهنى ، تعقّل است چيست انگيزهء تعقّل را چگونه بايد در نونهالان و ميانسالان و بالاتر از ميانسالان بوجود آورد و بالاخره كدامين قوانين هستند كه بايد تعقّل را هدايت و توجيه نمايند قدرشناسى از فرهنگ بسيار جالب است ، همان اندازه كه سكونت در يك مسكن زيبا و داراى شرايط بهزيستى مادّى و معنوى بسيار جالب است . ولى اين مفهوم كلَّى به ما نمى گويد كه ملاك يك فرهنگ عالى كه بتواند با ديگر اهداف تربيت هماهنگ بوده و مكمّل همديگر باشند ، چيست ؟
نكتهء دوم - در موادّ پانزده گانهء فوق اگر چه يك مادّه ( ١٢ ) در بارهء شخصيّت و