ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١١٤ - نتيجه و اثر طبيعى كوشش مفيد ، وصول به مقصود است و وصول به مقصود دليل حقّانيّت آن نيست

كامل خداوندى را بر اعمال ستمكاران توضيح بدهد ، يعنى چنانكه كسى كه براى بدست آوردن اطَّلاع از حركت يك شخص با كمال دقّت و با همهء قواى دركش كه گوئى كارى جز كمينگيرى ندارد كمين مى گيرد و اطَّلاع بدست مى آورد ، علم و آگاهى خداوندى هم در بارهء حركات ستمكاران بقدرى تمام و كامل است كه گوئى خداوند فقط كارى كه دارد بدست آوردن علم و آگاهى در بارهء حركات ستمكاران است .
٥ ، ٩ - أما و الَّذى نفسى بيده ليظهرنّ هؤلاء القوم عليكم ليس لأنّهم أولى بالحقّ منكم و لكن لإسراعهم إلى باطل صاحبهم و إبطائكم عن حقّى ( هشيار باشيد ، سوگند بان خداوندى كه جانم به دست قدرت او است ، آن مردم برشما پيروز خواهند گشت ، نه از آن جهت كه آنان براى حقّ شايسته تر از شما هستند ، بلكه بجهت سرعتى كه آنان در تأييد باطل اميرشان و حمايت از آن دارند و بىاعتنائى و كندى كه شما در حقّ من [ كه امير شما هستم ] داريد ) نتيجه و اثر طبيعى كوشش مفيد ، وصول به مقصود است و وصول به مقصود دليل حقّانيّت آن نيست .
خداوند حكيم براى بقاى زندگى فرزندان آدم عليه السّلام در اين دنيا ، همهء كوششهاى مفيد و هدف دار را كه با آگاهى به قوانين مربوط و بهره بردارى صحيح از آنها انجام مى دهند ، به نتيجه مى رساند ، خواه با نيّت انسانى و الهى انجام بگيرد و خواه با نيّت وصول به مقاصد مادّى و حتّى با نيّت بهره بردارى از آن كوششها و علم به قوانين در راه فساد . اينست مبناى طبيعى حوادث اين دنيا و حيات انسانها در آن .
مشيّت خداوندى چنين نيست كه تلاش و كار را فقط در صورت نيّت خير به نتيجه برساند و يا براى رسيدن به مقصود فقط نيّت خوب و اخلاص كفايت كند اگر چه كار و تلاشى صورت نگيرد . سرتاسر قرآن مجيد و سخنان خود پيامبر اكرم ( ص ) و نهج البلاغه پر از تحريك و توصيه و دستور اكيد به كار و كوشش براى وصول به هدفها است .
بر روى همين مبنا است كه امير المؤمنين عليه السّلام در اين خطبهء مباركه با سوگند