( بامدادان اصلاحتان مى نمايم ، شامگاهان مانند پشت كمان خميده بسوى من برمى گرديد . [ بدين ترتيب ] اصلاح كننده ناتوان گشته و آنچه كه مى بايست اصلاح شود ، غير قابل انعطاف و گره خورده است . ) دگرگونىهاى سريع در وضع روانى مردم آن دوران و ثبات با عظمت شخصيّت على عليه السّلام رنجها و دردهايى كه امير المؤمنين عليه السّلام در دوران زمامدارى خود از مردم متلوّن و ضعيف النّفس و زبون در برابر هواهاى نفسانى خود ، متحمّل شده است ، واقعا براى ما قابل تصوّر نيست . حقيقت اينست كه شكيبائى در برابر آن همهء مصائب و گرفتاريها كه تاريخ از امير المؤمنين عليه السّلام ثبت كرده است ، از روشنترين دلائل اثبات مبدأ و معاد و حكمت بزرگى است كه زندگى انسانها را در روى كرهء خاكى در بردارد . تلخى رنجها و دردهاى آن انسان كه بتنهائى دليل وجود خدا و نظارهء او بر هستى است ( امير المؤمنين عليه السّلام ) موقعى قابل درك است كه نخست ثبات با عظمت شخصيّت آن بزرگ بزرگان را دريافت كنيم ، سپس رنگارنگ بودن و خود باختن متوالى و ضعيف النّفس بودن و زبونى آن پست صفتان را در نظر بگيريم . وقتى كه در ثبات شخصيّت امير المؤمنين عليه السّلام مى انديشيم ، در حيرتى فرو مى رويم كه قابل توصيف نيست . ثبات شخصيّت آن حضرت در درجه اى از عظمت است كه مى توان گفت : در درون او ثابت مطلقى بوجود آمده است كه در ميدان جنگ همان علىّ بن ابي طالب است كه در محراب عبادت ، در موقع مشورت همان است كه در هنگام انديشهء انفرادى ، در رويارويى با چشمگيران و اشراف ، همانست كه در برابر بينوايان و مستضعفان جامعه ، در پيروزى همان است كه در شكست ظاهرى . اين گونه ثبات شخصيّت را كه امير المؤمنين عليه السّلام از آن برخوردار بوده است ، در نظر بگيريد و سپس تلوّن و ضعف نفس و سرعت انعطاف پذيرى آن مردم را در برابر عوامل حيات طبيعى محض مورد توجّه قرار بدهيد ، ببينيد آيا تحمّل و شكيبائى چنان شخصيّت با ثبات و دريافت كنندهء مطلق ، در برابر آن همه رنگارنگيها و خود باختنها و بىشخصيّتىها را جز با ارتباط با خداوند ذو الجلال مى توان تصوّر نمود