ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٥٣ - اصل دوم - آن موضوع كه بايد تعليم و تربيت آن را اصلاح كند ، چيست

اين يك اصل فوق العاده با اهميّت است كه امير المؤمنين عليه السّلام گوشزد فرموده است . يعنى كسى كه اهمّيّت به تجربه نمى دهد ، از عقل تجربى خود را محروم مى سازد و دچار جمود فكرى و اسير اصول و قضاياى پيش ساخته و رسوبى مى گردد .
٣ - رأى الرّجل على قدر تجربته . [١] ( رأى و نظر انسان بمقدار تجربهء اوست . ) ٤ - الظَّفر بالحزم و الحزم بالتّجارب . [٢] ( پيروزى با حسابگرى دقيق است و حسابگرى دقيق بوسيلهء تجربه‌ها امكان پذير مى باشد . ) ٥ - العقل حفظ التّجارب [٣] . ( عقل يعنى حفظ و برخوردارى از تجربه‌ها . ) ٦ - فإنّ الشّقّى من حرم نفع ما أوتى من العقل و التّجربة [٤] ( زيرا شقىّ كسى است كه از سود عقل و تجربه اى كه به او داده شده است ، محروم بوده باشد . ) و چنانكه در مباحث بعدى خواهيم ديد : اصل ضرورت و ارزش تجربه فقط در فراگيرى و سازندگى حيات مادّى و معنوى انسان بايد استخدام شود ، نه در پديده‌هاى ضدّ حيات و عوامل پوچ كنندهء آن . دو جملهء ديگر در توصيفات موجود در فلسفهء تربيت در بارهء تربيت وجود دارد كه قابل توجّه است : ١ - « تربيت را بايد فرايندى دانست كه به روشنى افكار نوع بشر رهنمون مى شود . » ٢ - « بنا بر اين ، تربيت بدون تهذيب عادتهاى عمده كامل نيست . »

[١] غرر الحكم و درر الكلم - عبد الواحد بن محمّد تميمى آمدى ص ٢٢٤ .
[٢] فهرست غرر ص ٤١ .
[٣] نهج البلاغه ج ٢ شمارهء ٣١ ص ٤٠٢ .
[٤] مأخذ مزبور شمارهء ٧٨ ص ٤٦٤ .