ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٨٨ - تفاوت زنان و مردان در سه موضوع

( ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ) [١] ( دعوت كن به راه پروردگارت بوسيلهء حكمت ( منطق و علم و جهان بينى واقعى ) و پند و اندرز نيكو و با آنان در اين راه با بهترين طرق ، جدل نما ) .
ملاحظه مى شود كه خداوند متعال در بكار بردن جدل ، تنها به مسلم بودن مقدمات استدلال در عقيدهء خصم قناعت نمى كند ، بلكه مى گويد : با بهترين طرق با آنها جدل نما ، اين قيد دلالت ميكند بر اين كه حتى آن مقدمات مورد قبول خصم بايد از واقعيت برخوردار بوده باشد . از اين بيان روشن مى شود كه تفسير برخى از دانشمندان در بارهء جملات امير المؤمنين ( ع ) به طريقهء جدل ، بايد مورد تأمل جدى قرار بگيرد . بعضى از صاحبنظران گفته‌اند احتمال مى رود كه امير المؤمنين عليه السلام توصيف مزبور در خطبه را در بارهء زنها بطريق جدل احسن فرموده است ، ولى اين احتمال با نظر به دلايلى كه آن حضرت براى توصيفات زن آورده‌اند كه مطابق احكام اسلامى است ، صحيح نيست .
آنچه كه بنظر مى رسد اينست كه حركت عايشه با طلحه و زبير براى برپا كردن غائلهء جمل ، به سود جوامع اسلامى تمام نشده است ، و توصيه‌هاى پيامبر در بارهء زنان خود ، بوسيلهء طلحه و زبير زير پا گذاشته شد و مى بايست عايشه فريب آن پيمانشكنان را نمى خورد و بنوبت خود به نگهبانى دين در حدود وظايف الهى خود مى پرداخت . امير المؤمنين عليه السلام پس از پايان جنگ جمل اين خطبه را فرموده‌اند .
بعضىها گفته‌اند كه همهء خطبه‌هاى امير المؤمنين مانند آيات قرآنى قطعى - السند نيست ، يعنى احتمال عدم صدور بعضى از جملات خطبه‌ها از خود امير المؤمنين يك احتمال منطقى است . همچنين اگر جمله اى يا خطبه اى مخالف

[١] - النحل آيه ١٢٥ .