ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦١ - مختصاتى كه براى هر يك از مرد و زن در ميان صاحبنظران رواج دارند

٣ - « مردان بيش از روزگار پيش نوابغ و مجانين بيرون مى دهند . هر چه صنعت انسان را بيشتر به كام خود فرو مى برد ، زن نيز بيشتر به عمل اجبارى رشد ذهنى تن در مى دهد . اما با آنكه در نتيجه زن به سرعت تغيير مى يابد ، باز از حيث ذهن و عقل در بعضى جهات با مرد مختلف مى ماند . بنظر مى رسد كه زن با فكر مطلق چندان آشنائى ندارد . زن در واقعيات تيزبين است و آنرا خوب بخاطر مى سپارد . اما براى تعميم و توضيح عميق مستعد نيست و ممكن است كه در جزئيات و در پيدا كردن مقصد سر درگم شود . زن بيشتر به اشخاص علاقه مند است ، نه به اشياء و اعمال » [١] .
اين مسئله كه مردان نوابغ و ديوانگانى بيشتر از صنف زن دارند ، از نظر مشاهدات تاريخى صحيح بنظر مى رسد . اما اين كه زن از حيث ذهن و عقل براى تعميم و توضيح عميق مستعد نيست ، چون ممكن است عامل سوء استفاده بسود صنف مرد بوده باشد ، بايستى اين مطلب با بررسى و تحقيق عادلانه اى مطرح و نتيجه گيرى شود .
توضيح اين تفاوت را در تفسير جملهء « نواقص العقول » مطرح خواهيم كرد .
٤ - « طبيعت در نظر زن هميشه سرى بلند پايه خواهد ماند و از كجا كه اين ناتوانى متواضعانه در درك اسرار طبيعت او را به طبيعت نزديكتر نمى سازد ، تا علوم ميكانيكى ما » در توضيح اين مسئله مى توان گفت : عظمت و اسرار آميز بودن جهان هستى و اين كه قوانين جاريه در عالم هستى اثبات يك آهنگ كلى مى نمايد ، با هر شعور ناب چه مرد و چه زن قابل درك و دريافت است .
درك حشمت و جلال در جريان وجود ، حتى با تجزيه و تركيبهاى علمى ما هم مختل نمى گردد ، بلكه اختلالى كه در عظمت و جلال هستى وارد مى آيد از تنگنظرى ما است كه تنها با بعد تجزيه و تحليل به جهانشناسى مى پردازيم .

[١] - مأخذ مزبور ص ١٥٠ .