ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٣ - علم هيئت و علم نجوم ( ستاره شناسى ) در اسلام

است ، بيشتر از آن مدعيان دانش احكام نجومى ميباشد . . . » [١] سپس شيخ انصارى حتى علم اوضاع ستارگان ( علم هيئت ) را هم در معرض خطا معرفى مى نمايد و مى گويد : « زيرا خطاهاى علماى علم هيئت هم بسيار فراوان است ، بهمين جهت است كه در بارهء اين اطلاعات هم نمى توان به اشخاص عادل از اين علماء اطمينان كرد . چه رسد به فاسقهاى آنها ، زيرا محاسبات آنان مبتنى بر عده اى امور نظرى است كه بر نظريات ديگرى مبتنى است . مگر اين كه اطلاع و تحقيقاتشان بر مبناى بديهى استوار شده باشد » [٢] ملاحظه مى شود كه مبارزهء فقه تشيع با خرافات در حد اعلا بوده و علم به واقعيات عينى را به تمام معنى مى پذيرد .
شيخ انصارى در مسئلهء دوم مى گويد : « حكم به بروز پديده‌هاى خاص در ستارگان بسبب حركات و اتصالات و غير ذلك . . . جايز است اگر به ظنى مستند باشد كه محصول تجربهء مستقيم خود عالم علم هيئت يا به نقل از تجربهء ديگران بوده باشد ، با تكيه به ارادهء خداوندى در موقع بروز وضع مخصوص در ستارگان بدون اعتقاد به رابطهء ( عليت ) ميان آنها . بلكه ظاهر اينست كه مى توان در بارهء اين گونه مسائل اگر بر تجربهء قطعى مستند باشد ، حكم قطعى صادر نمود ، زيرا هيچ اشكالى وجود ندارد كه كسى حكم قطعى به باريدن باران در اين شب بنمايد و به فرود آمدن سگ از پشت بام به داخل خانه استدلال كند ، چنانكه براى ترويج كننده و احياء كنندهء اين علم خواجه نصير طوسى اتفاق افتاد كه در يكى از مسافرتهايش ميهمان آسيابانى شد كه در بيرون شهر آسيابى داشت ، وقتى كه خواجه نصير وارد خانهء آن آسيابان گشت ، بجهت گرماى هوا به پشت بام رفت ، صاحب خانه گفت : بيا پائين و در خانه بخواب ، تا باران ترا ناراحت نكند ، خواجه به اوضاع ستارگان نگريست و چيزى كه علامت آمدن باران باشد ، نديد ، صاحب خانه گفت : من سگى دارم كه هر شبى كه باران در آن

[١] - مكاسب شيخ مرتضى انصارى رحمة اللَّه عليه - مكاسب محرمه ص ٢٥ .
[٢] - مأخذ مزبور .