ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٦١ - علل شايستگى پيامبر اكرم ( ص ) بر درود خداوندى

١٥ - منتشر سازندهء نور الهى در پهنهء هستى كه جويندگان انوار خداوندى را به مقصدشان نائل ساخت و راه را بر گمشدگان وادى ضلالت روشن فرمود .
پيش از بعثت آن برگزيدهء محبوب خداوندى ، فضاى جامعهء آن روزى چنان تاريك و مبهم بود كه قانون و عدالت و حق و آزادى ، يك عده مفاهيم غير قابل تفسير و توجيه بوده ، و در حقيقت جز در يك عده رسوم و اخلاق تا بويى [ كه عبارت بودند از يك عده قضاياى غير عقلانى كه يك جامعه بدون دليل به آنها پاىبند مى باشند . ] هيچ اصالت و ارزشى ديده نمى شد . مى توان گفت : فاصله ميان حضرت عيسى ( ع ) و ظهور اسلام از تاريكترين دورانهائى بوده است كه بشر در پشت سر گذاشته است . منتشر كنندهء نور الهى در روى زمين محمد بن عبد اللَّه ( ص ) بود كه مردم غرق شده در جهالت و غوطه ور در احساسهاى ابتدائى و مهار گسيخته را از آن سيه روزيها نجات داد و نويد يك تمدن انسانى - الهى را در فضاى آن دوران طنين انداز ساخت .
١٦ - هدايت كنندهء دلهاى فرو رفته در فتنه‌ها و گناهان . در آن هنگام كه همهء الگوها و اصول ارزشها درهم ريخته شود و هيچ ملاكى براى « حيات معقول » وجود نداشته باشد ، چنان نيست كه دلها و عقول مردم احساس و گيرندگى و درك و دريافتهاى اصيل خود را از دست داده و مبدل به اعضاى ناآگاه كالبد بوده باشند ، عقل ، عقل است و دل ، دل است ، چنانكه گوش ، گوش است و چشم هم چشم است . اختلالات عرضى وارده بر اين اعضاء اگر چه آنها را از فعاليتهاى قانونى خود باز مى دارد ، ولى اگر عوامل مضر از خارج موجب ادامهء آن اختلالات نگردد ، معمولا نوعى نيروى بازسازى داخلى از سقوط نهائى آن اعضاء جلوگيرى مى نمايد . دوام عقل و دل در موجوديت آدمى بيش از دوام ديگر اعضاى مادى او است ، لذا احساس فتنه و گناه و پديده‌هاى ضد آنها ( جريان معتدل آنها و احساس صواب ) مدتهاى طولانى ادامه پيدا ميكند ، تا آن گاه كه دو عامل مزبور بكلى از كار بيفتند . لذا مى توان گفت :