سال ٥٤٠ - ١١٤٥ جز اين كه جداول را ندارد . دستهء سوم - كتابهائى است كه تنها براى رفع نياز حسابگران و رصدكنندگان تأليف شده و به نام « ازياج » يا « زيجات » يا زيجه ناميده مى شود . . . از آن جمله است الزيج الصابى تأليف محمد بن جابر سنان البتانى كه در سه جلد در رم بچاپ رسيده و كتابهاى متعدد ديگر . دستهء چهارم - كتابهائى است كه در موضوعات خاص همچون تقاويم و مصنفاتى است در ساختن و به كار بردن آلات نجومى يا در وصف صور فلكى و تعيين مواضع ستارگان آنها بر حسب طول و عرض و از اين نوع است كتاب جامع المبادى و الغايات تأليف ابو على الحسن المراكشى كه متضمن توصيف آلات رصدى است و نيمهء اول آن به فرانسه ترجمه شده و كتاب الكواكب و الصور تأليف ابو الحسين عبد الرحمن بن عمر صوفى متوفى به سال ٣٧٤ - ٩٨٦ كه آن نيز به زبان فرانسه ترجمه شده است » [١] . و به هر حال تحقيق بسيار دامنه دارى براى بدست آوردن چگونگى تأثيرات ستارگان در رويدادهاى زندگى و علل آن كه از حوصلهء اين مبحث ما خارج است ، صورت گرفته است . لذا مى پردازيم به نظر مكتب اسلام در بارهء علم نجوم :
علم هيئت و علم نجوم ( ستاره شناسى ) در اسلام عمر بن حسام در نزد عمر ابهرى علم نجوم مى خواند ، روزى يكى از فقهاء عمر بن حسام را مى بيند و از او مى پرسد ، اين روزها چه مى خوانيد عمر بن حسام مى گويد : مشغول تفسير يكى از آيات قرآنى هستيم كه مى گويد : ( أَ فَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّماءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْناها ) [١] ( آيا در بالاى سرشان

[١] تاريخ نجوم اسلامى ترجمهء علم الفلك ، تاريخه عند العرب فى القرون الوسطى خلاصه سخنرانيهاى گرلو الفونسونلينو ترجمهء آقاى احمد آرام از ص ٥١ تا ص ٥٤ و رجوع شود به رسالهء علم از ديدگاه اسلام قسمت دانشمندان علم هيئت تأليف اين جانب .
[١] تاريخ نجوم اسلامى ترجمهء علم الفلك ، تاريخه عند العرب فى القرون الوسطى خلاصه سخنرانيهاى گرلو الفونسونلينو ترجمهء آقاى احمد آرام از ص ٥١ تا ص ٥٤ و رجوع شود به رسالهء علم از ديدگاه اسلام قسمت دانشمندان علم هيئت تأليف اين جانب .