ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٦ - رابطهء مستقيم تأثير زمان با مقدار و كيفيت رشد روانى آدمى

واقعيات است ، نه غلطيدن در امواج زمان كه پشت سر هم از راه مى رسند و راه گذشته را پيش مى گيرند .
اين جملهء امير المؤمنين عليه السلام كه : و ابتاعوا ما يبقى لكم بما يزول عنكم ( و آنچه را كه براى شما پايدار خواهد ماند ، در برابر آنچه كه از شما جدا و رو به فنا خواهد رفت ، بخريد ) ، بهترين عبارتى است كه بيان كنندهء طريق تنظيم و تصفيه رابطهء مغز و روح با زمان و تأثير آن ميباشد . يعنى اگر مغز و روح شما با واقعيات آن چنانكه هستند با صرف نظر از آنچه كه دو ستون ساختمان درون ذات ( زمان در جريان ) و برون ذات ( مكان و فضا ) سر و كار داشته باشد و چيزى را بيندوزد كه مانند خود روح پايدار بماند ، بيمى از گذشت زمان و تنوع و تشخص فرعى بىشمار آن واقعيات نداشته باشيد . سيبى كه در جويبار به سوى شما مى آيد و مى توانيد دست دراز كرده آنرا بگيريد ، اگر وجود شما به چنان سيبى نيازمند است ، فورا آنرا بگيريد و تحقيق در بارهء جريان و گذشت قطرات آن جويبار و اين كه پيش از آمدن شما بر لب آن جويبار چه ميوه هائى از آن جويبار گذشته است ، مسئله اى ديگر است كه اگر به آشكار شدن حقيقتى خواهد انجاميد ، پس از گرفتن و خوردن آن سيب ، هيچ مانعى ندارد . با نظر به اين مطلب دوم است كه منابع معتبر اسلامى و حكم قاطع عقل و وجدان اهميت حياتى اندوختن مايهء بقاء ابدى را هشدار مى دهند . اگر انسانى در اين دنيا صدها سال زندگى كند و فقط شدنها و گرديدنهائى را سپرى كند بدون اين كه حقيقت ثابتى را براى روح مطرح نمايد ، هيچ تفاوتى با گردبادهاى پرشتابى كه نمى توانند يك بوتهء گل يا بوتهء علف را جزء ذات خود قرار بدهند ندارد . چنين انسانى نه فنائى مى فهمد و نه بقائى و نه متغيرى و نه ثابتى .
در دو بيت زير كه اولى از سعدى و دومى از حافظ است ، دقت فرمائيد :
< شعر > سعديا گر بكند سيل فنا خانهء عمر دل قوى دار كه بنياد بقاء محكم از او است < / شعر >