ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٤٠ - داستان جنگ جمل بود كه مرا بحركت به سوى شما وادار كرد

زمين و ممتازترين انسانها بودند كه امير المؤمنين از روى عشق و اشتياق به - سوى آنان شتافته است ، لذا على بن ابي طالب مجبور است كه از هرگونه خواسته هاى آنان پيروى كند < شعر > چشم باز و گوش باز و اين عما حيرتم از چشم بندى خدا < / شعر > براى امير المؤمنين ( ع ) همسايگى خوابگاه پيامبر اكرم ديار هجرت بود و مرقد فاطمه سلام اللَّه عليها را در برداشت و نخستين جايگاه ظهور اسلام و گسترش آن بود . آنجا مدينه بود ، هنوز كوچه‌ها و ميدانها و مسجد آن سرزمين مقدس اشباحى از چهره و صداى پيامبر را در خاطره‌ها زنده ميكرد و بعنوان مركز اسلام شناخته شده بود ، لذا براى زندگى امير المؤمنين عليه السلام مناسبترين محل بوده است . حركت او به سوى عراق به قصد باز كردن ميدان براى سلطه و اقتدارى كه حرفهء رسمى كامجويان قدرت پرست است ، نبود ، بلكه غائلهء جمل بود كه سر راه زمامدارى امير المؤمنين را گرفت و او را براى تقويت نيروى سپاه به خروج از مدينه وادار كرد كه اگر مقصود آن حضرت از قبائل و عشاير مسير راه تأمين مى گشت ، شايد گام بر سرزمين عراق نمى گذاشت . بعضى از تحليل گران آگاه علتى ديگر هم براى مهاجرت امير المؤمنين ( ع ) به عراق ذكر كرده‌اند كه داراى ارزش است و آن اينست كه مى گويند : در آن زمان مسلمانان غير عرب در عراق ، مخصوصا در كوفه و ديگر شهرهاى عراق فراوان بودند و آن طور كه شايستهء زندگى آنان بود ، عملا تا زمان خلافت امير المؤمنين ( ع ) كه عرب و عجم و سياه و سفيد براى او طبق كتاب الهى هيچ تفاوتى نداشت ، بآنان رسيدگى نمى شد ، مثل اين كه اسلام در اختصاص نژاد عرب بود .
لذا مهاجرت امير المؤمنين ( ع ) به عراق در حقيقت اين مزيت را داشت كه همهء انسانها را از حق و عدل اسلامى برخوردار مى ساخت . و مى دانيم كه آن حضرت در اين مهاجرت چه رنجها كشيد و بچه مصائبى گرفتار شد . ناگفته نماند كه سرزنش على ( ع ) متوجه همهء مردم عراق در همهء دورانها نبوده است ، زيرا