²...و ان تستعینوا علیها بالله بها علی الله »"[١] (شما را سفارش می‌کنم‌ به اینکه... ) و اینکه از خدا برای رسیدن به تقوا کمک بخواهید و از تقوا برای رسیدن به خدا کمک بگیرید و از این جور تعبیرات. در جای دیگر درست‌ نشان می‌دهد که تقوا غیر از ترس و غیر از اجتناب از معاصی است ، می‌فرماید : " « ان تقوی الله حمت اولیاء الله محارمه و الزمت قلوبهم‌ مخافته » " [٢] تقوای الهی سبب اجتناب از معاصی و سبب ترس از خدا می‌شود . اجتناب از معصیت و ترس از خدا هر دو را به عنوان دو لازم برای‌ تقوا ذکر کرده نه عین تقوا . این یک مطلب که راجع به ماهیت تقوا بود .
از خود قرآن این مطلب کاملا استفاده می‌شود که تقوا درجات و مراتب‌ دارد . معلوم است ، یک وقت انسان تقوایش در حدی است که از گناهان‌ کبیره و از اصرار بر صغیره اجتناب می‌کند . این اولین درجه تقواست که به‌ آن ، عدالت محقق می‌شود . در اصطلاح فقه اسلامی هست که مثلا امام جماعت‌ باید عادل باشد ، شاهد باید عادل باشد ، قاضی باید عادل باشد ، مرجع‌ تقلید باید عادل باشد ، معنی عادل این است که‌این درجه از تقوا یعنی خود نگهداری از گناهان کبیره و خود نگهداری از تکرار و اصرار بر گناهان صغیره‌ را داشته باشد ، که اگر این حد هم نباشد فاسق است . " « اولئک هم‌ الفاسقون »" که بعد می‌آید .
درجه بالاترین این است که انسان خودش را از گناهان صغیره هم حفظ و نگهداری کند . بالاتر از اینکه از مکروهات هم خود را نگهداری کند ، یعنی‌ طوری خودش را نگهداری می‌کند که هیچ وقت مکروهی هم بجا نمی‌آورد . البته‌ این بدون تنظیم کردن زندگی به دست نمی‌آید ، یعنی

[١] همان ، خطبه . ٢٨٩ [٢] همان . خطبه . ١١٢