آشنایی با قرآن 6 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٦
میتوانید از قطار آسمانها و زمین - یعنی از جوانب - فرار کنید ، فرار کنید ، اگر میتوانید از ملک خدا خارج شوید ، خارج شوید ، اختیار با خودتان است ولی هرگز فرار نخواهید کرد مگر به کمک قدرتی . یان را توجه داشته باشید که ( آیه ) مربوط به قیامت و آن وقتی است که دیگر انسانها قدرت را جز یک قدرت حس نمیکنند یعنی میدانند که جز یک قدرت ، قدرتی نیست . کلمه " سلطان " در " « بسلطان »" یعنی قدرت الهی . مقصود این است : اینجا که میبینید سراسر کیفر است و پاداش ، جز کیفر و پاداش در اینجا چیزی وجود ندارد ، بله ، اگر میتوانید از ملک خدا خارج شوید که در آنجا کیفر و پاداشی نباشد بروید خارج شوید . معنایش این است که چنین چیزی امکان ندارد ، اینجا که میفرماید " « الا بسلطان »" ( و ) یک استثنا ذکر میکند ، مسلم ( مقصود ) همان سلطان الهی ( است ) . سلطان در زبان عرب ، مصدر و به معنی سلطه و قدرت است . اگر در زبان عربی به مطلق حکام و به حکمرانها مطلقا " سلطان " گفته میشود به اعتبار قدرت حاکم است . از قبیل حمل مصدر بر ذات است . مثل اینکه میگوییم ریاست فلان جا ، که رئیس را میگوییم ریاست . به یک صاحب سلطان یعنی به یک صاحب قدرت میگفتند " سلطان " یعنی قدرت . به یک حاکم ، به یک پادشاه ، به یک رئیس جمهور میگفتند " سلطان " چون او بود که قدرتها را در قبضه خودش داشت ، میگفتند " سلطان " یعنی قدر مملکت . پس اصل کلمه " سلطان " هما معنی قدرت است نه شخص صاحب قدر . استعمالش در شخص صاحب قدرت استعمال ثانوی و مجازی است . چرا این استثنا در این آیه آمده است ؟ این آیه ذو وجهین است ، یعنی هم ممکن است ناظر به دنیا باشد و هم ممکن است ناظر به آخرت