عام ، هر آلت سنجشی را " میزان " می‌گویند ، ولی عرف بیشتر یک‌ مصداقش را می‌شناسد و آن همان ترازو و قپان است ، یعنی چیزی که سنگینیها را می‌سنجد ، که در زندگی بشر جزء لوازم و ضروریات است و یکی از آن‌ چیزهایی است که عدالت بدون آن برقرار نمی‌شود . اگر همین سنجشهای جسمانی‌ نباشد روابط میان افراد بشر به کلی به هم می‌خورد . خود همین ، یکی از نعمتهای بزرگ الهی است . ولی تنها میزان عالم ترازویی که قوه ثقل را می‌سنجد نیست ، انسان کامل میزان و معیار و آلت سنجش انسانهای دیگر است . فلاسفه ، علم منطق را " علم میزان " می‌نامند یعنی علم آلت سنجش‌ - می‌گویند - چون با علم منطق می‌توان شکل و صورت افکار را سنجید که آیا این افکاری که ما در ذهن خودمان ترتیب می‌دهیم به شکل و صورت صحیحی‌ ترتیب یافته یا نه . " منطق " مقیاس است ، میزان و آلت سنجش ( فکر است ) . شاغول برای یک بنا میزان است چون عمودی بودن دیوار را با آن‌ می‌شنجد . همچنین تراز برای او میزان است چون افقی بودن دیواری را که‌ کشیده با آن می‌سنجد . ذرع و متر و یاردی که یک ابزار در دست می‌گیرد برای او میزان روایی و ناروایی . عدالت - که خودش حقیقتی است ( که ) قبل از قانون وجود دارد - باز میزان قانون است . عمل من باید با چه‌ سنجیده بشود ؟ با قانون . خود قانون با چه سنجیده شود و از کجا که قانون‌ ، قانون درستی باشد ؟ میزان قانون ، عدالت است . میزان عدالت ، حق‌ یعنی استحقاق است : " « اعطاء کل ذی حق حقه »" ( استحقاقها ) که در واقع به نظام هستی مربوط می‌شود . پس برای هر چیزی میزان و مقیاس قرار داده شده تا می‌رسد به آن چیزی که خود آن ، مقیاس همه چیزهاست و آن متن‌ خلقت و جریان اصیل خلقت است که مقیاس همه چیز قرار می‌گیرد .