" « بسم الله الرحمن الرحیم » " بعد " الله " با اسم " رحمن " روبرو می‌شویم . " رحمن " از نظر لغوی مبالغه در رحمت است ، در عنایت‌ وجود و بخشندگی ، و این اسم به غیر خداوند اطلاق نمی‌شود ، بر خلاف بعضی از اسمهای دیگر مثل " رحیم ) ( که ) به غیر خدا هم " رحیم " می‌شود گفت .
در واقع " رحیم " امری است که فی حد ذاته می‌تواند مراتب و درجات‌ داشته باشد که شامل به اصطلاح رحمت امکانی هم بشود ، بمعنی رحمت از آن‌ جهت که منسوب به یک ممکن الوجود است ، و لهذا در قرآن به پیغمبر اکرم‌ " رحیم " اطلاق شده است : " « لقد جاءکم رسول من انفسکم عزیز علیه ما عنتم حریص علیکم بالمؤمنین رؤوف رحیم »" [١] . کلمه‌های " رؤوف " و " رحیم " هم از اسماء الله است ولی از اسمائی است که اختصاص به‌ خداوند ندارد ، یعنی در عین اینکه شأنی از شؤون الهی را بیان می‌کند به‌ غیر خدا هم اطلاق می‌شود ، یعنی رحمت به آن معنی که در " رحیم " هست و رأفت به آن معنی که در " رؤوف " هست به اصطلاح درجه امکانی هم دارد که می‌شود آن را به یک ممکن نسبت داد . ولی " رحمن " به آن معنای " مبالغه‌ای " که دارد ، یعنی آن نهایت درجه رحمت و رحمت شامله‌ای که‌ تمام هستی را در برگرفته است ، مثلا خود پیغمبر هم به تمام وجود خودش‌ مشمول رحمن است ، و هر موجود و مخلوق دیگری . این ( اسم ) به غیر خدا اطلاق نشده است .
اکثریت قریب به اتفاق آیات این سوره مبارکه تذکر و یادآوری نعمتها و آلاء پروردگار است ، و لهذا از یک طرف با لفظ " « الرحمن »" شروع‌ می‌شود ( که ) رحمت است و از طرف دیگر مکرر مانند یک ترجیع بند ٣١ بار این آیه تکرار شده است : " « فبای الاء ربکما تکذبان »". مخاطب، جن و

[١] توبه / . ١٢٨