باری تعالی است . این که در آخر آیه اشاره می‌فرماید : " « ان الله قوی‌ عزیز »" یعنی بعد از آنکه اشاره می‌کند که ما پیغمبران را با دلایل ، با معجزات ، با بینات فرستادیم ، کتاب و میزان با آنها فرستادیم و هدف‌ اصلاح مردم بود و هست و بعد اشاره می‌کند به مسؤولیتی که - غیر از انبیاء- خود مردم هم دارند و آن مسؤولیت مجاهده در راه حق است : " « و انزلنا الحدید فیه بأس شدید و منافع للناس و لیعلم الله من ینصره و رسله‌ بالغیب »" [١] که از مردم استنصار کرده و خواسته است که به کمک این‌ هدایت و این دین برخیزند ، بعد از اشاره به اینها می‌خواهد بگوید شما اینها را به حساب عجز و ناتوانی نگذارید ، خداوند در عین اینکه فاعل‌ بالاسباب است ( « ابی الله ان یجری الامور الا باسبابها ») در عین‌ حال فاعل به آلت نیست یعنی نیاز به این امور ندارد ، منشأ اینها عجز و ضعف و ذلت و ناتوانی نیست ، لهذا می‌فرماید : " « ان الله قوی عزیز " در عین قدرت و عزت و در کمال قدرت و عزت ، این امور هست ، یعنی‌ اینها را به حساب کمبودی در قدرت و عزت نگذارید .
و اما آن جهتش که به انسان بستگی دارد ، عرض کریم که کمال هر موجودی‌ متناسب با خود آن موجود است . کمال انسان با کمال یک فلز دو گونه است‌ ، یعنی فلز آن کمالی که می‌تواند داشته باشد اگر تمامش هم وابسته به‌ عوامل بیرون از وجود آن باشد باز این کمال ، کمال است . اگر ما مثلا یک‌ برلیان را در نظر بگیریم و آن را بهترین برلیانهای دنیا بدانیم در عین‌ حال توجیه همه صفات خوب و انواع خوبیهایش ( در ارتباط با خارج خودش‌ است ) . به چه دلیل این صفت را دارد ؟ به دلیل فلان عامل که مثلا عامل‌ محیطی است . به چه دلیل آن صفت دیگر را دارد ؟ به دلیل

[١] حدید / . ٢٥