عارف چیست ؟ " الزهد عند العارف ریاضة مالهممه و قوی نفسه . . . و تکبر علی کل شی‌ء غیر الحق " [١] بی اعتنا بودن به هر چیز غیر از خدا .
این تکبر معنایش این است که ( شخص ) هیچ موجودی را به جای خدا نمی‌نشاند یعنی او را معبود قرار نمی‌دهد و لو به همان عبادت کوچک ، و لو مورد توجه قرار دادن ، یعنی هیچ موجود بغیر از خدا شایسته این که من او را هذف ، قبله و مقصد قرار بدهم نیست . " « سبحان الله عما یشرکون " منزه است ذات پروردگار از این شرکهای که می‌ورزند . تکبر ورزیدن یک‌ بنده در مقابل خدا نوعی شرک ورزیدن ، خود را شریک خدا قرار دادن و جامه‌ خدا را به تن کردن است .
" « هو الله الخالق الباری المصور »" اوست الله . این هر سه آیه با " « هو الله »" شروع شد، منتها در آن دو آیه (« هو الله الذی لا اله الا هو . . . ») مسأله عبودیت هم مطرح بود آنجا که در واقع صفات ذاتی بیان‌ می‌شد ، این آیه باز با " « هو الله »" شروع می‌شود ولی بعد " « لا اله‌ الا هو »" ندارد چون اینجا وارد صفات فعل می‌شود . ( آنجا داشت ) : " « الملک القدوس السلام المؤمن المهیمن العزیز الجبار »"، اینجا (دارد) : " « هو الله الخالق »" اوست خدای آفریننده اندازه‌گیر ، آفریننده به‌ تقدیر ، چون بعضی گفته‌اند اصلا " خلق " یعنی تقدیر و اندازه‌گیری ، یا آفریدن با تقدیر و اندازه‌گیری . " الباری " . باری‌ء یعنی موجد ، ایجاد کننده . پس او ذات اندازه گیرنده و ایجاد کننده ( است ) یعنی در امور عالم که خدای متعال آفریده است اگر مثلا از فلان ماده این قدر و از فلان‌ ماده دیگر این قدر دیگر است، حساب شده است. در مرکبات، در یک گل، در یک حیوان، در یک انسان ( این طور است ). اگر مثلا انسان پاهایش را این‌ قد است و دستهایش این قدر ، انگشتهایش

[١] شرح اشارات ، نمط نهم ، فصل سوم .