در سوره رحمن آمده و نعمت قلم که در سوره قلم آمده و دیدیم این هر دو سوره خیلی به یکدیگر نزدیکند . در مجموع ( در این دو سوره ) با تفاوتهایی‌ در پس و پیش بودن و برخی نکات دیگر ، سخن از خلقت انسان و از تعلیم‌ انسان به طور عموم است و سخن از تعلیم بیان است در سوره رحمن و از تعلیم قلم است در سوره قلم . در سوره قلم اهمیت مطلب از این جهت است‌ که اولین سوره‌ای است که بر پیغمبر نازل شده یعنی دیباچه قرآن است که‌ ببینیم قرآن در اولین آیاتی که بر قلب پیغمبر نازل می‌کند چه مطالبی را طرح می‌کند . خلقت را طرح کرده ، تعلیم را طرح کرده است ، قلم را طرح‌ کرده . در سوره رحمن ( که تمام سوره در مقام ذکر نعمتهاست ) ، ( ببینیم‌ ) از چه نعمتی شروع کرده است . باز اینجا می‌بینیم صحبت تعلیم و خلقت و بیان است . این " بیان " و " قلم " دو چیزی است که اگر انسان در اینها دقت‌ نکند شاید مثلا بگوید خدا به انسان فرش داده ، خدا به انسان نعمت بیان‌ هم داده است ، خدا به انسان نعمت خندیدن داده ، نعمت بیان کردن هم‌ داده است . از زمین تا آسمان متفاوت است . اگر بیان و قلم نبود انسان‌ تا دامنه قیامت همان وحشی اولیه بود ، محال بود - به اصطلاح امرو - فرهنگ و تمدن به وجود بیاید ، چون فرهنگ و تمدن محصول تجارب بشر است‌ ، با بیان ، انسان آنچه را که تجربه می‌کند و می‌آموزد ، به همزمانهای‌ خودش منتقل می‌کند ، که قلم هم این خاصیت را دارد . با قلم آنچه که یک‌ نسل آموخته و نسلهای گذشته آموخته‌اند و به این نسل منتقل شده ثبت می‌شود و برای نسلهای دیگر باقی می‌ماند که نسلهای دیگر از آنجا که نسل گذشته‌ رسانده است این بار را به دوش می‌گیرد و حرکت می‌کند و الا اگر بنا بود که هر نسلی ( از نقطه اول شروع